Güney Amerika'da kedileri hedef alan ölümcül bir mantar türü hızla yayılıyor. Bilim insanları, patojenik mantarların memelilerin yüksek vücut sıcaklıklarına tolerans gösterme yeteneği kazanmasının, küresel bir sağlık tehdidi oluşturabileceği konusunda uyarıyor. Sporothrix brasiliensis adlı mantar, başta Brezilya olmak üzere Arjantin, Paraguay ve Peru'da kedilerde ciddi cilt lezyonlarına ve ölüme yol açıyor. Uzmanlar, mantarın insanlara da bulaşabildiğini ve yayılma hızının endişe verici olduğunu belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
Mantar, ilk olarak 1990'larda Brezilya'nın güneydoğusunda fark edildi. O tarihten bu yana, özellikle sokak kedileri arasında hızla yayıldı. Kediler, mantarın ana taşıyıcıları ve yayıcıları konumunda. Mantar, kedilerin tırmalama veya ısırma yoluyla birbirlerine ve insanlara bulaşıyor. İnsanlarda deri altında ağrılı nodüller ve ülserlere neden olan hastalığın tedavisi uzun süreli antifungal ilaçlar gerektiriyor. Brezilya'nın São Paulo eyaletinde 2022'de bildirilen 4.700'den fazla vaka, mantarın ne kadar yaygınlaştığını gösteriyor.
Bilim insanları, S. brasiliensis'in diğer patojenik mantarlara kıyasla daha yüksek sıcaklıklarda hayatta kalma yeteneği geliştirdiğini tespit etti. Memelilerin normal vücut sıcaklığı (37°C civarı) genellikle mantarlar için caydırıcıyken, bu tür 38°C'nin üzerinde bile üreyebiliyor. Bu durum, küresel ısınmanın etkisiyle mantarların daha dirençli hale geldiği endişesini artırıyor. São Paulo Üniversitesi'nden mikrobiyolog Dr. Anderson Messias Rodrigues, "Mantarların insan vücut sıcaklığına uyum sağlaması, yeni salgınlara yol açabilir" diyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Mantarın yayılması, yalnızca Güney Amerika ile sınırlı kalmayabilir. Küresel evcil hayvan ticareti ve seyahatler, mantarın diğer kıtalara taşınmasına neden olabilir. Dr. Rodrigues, "Bunun sadece bir zaman meselesi olduğunu düşünüyorum. Mantarın diğer bölgelere sıçraması an meselesi" uyarısında bulunuyor. Şu ana kadar Arjantin, Paraguay ve Peru'da vaka bildirilmiş durumda. Ayrıca, Kolombiya ve Şili'de de tespit edildiği rapor ediliyor.
Dünya Sağlık Örgütü, mantar enfeksiyonlarının küresel olarak arttığını ve mevcut antifungal ilaçlara karşı direncin geliştiğini belirtiyor. S. brasiliensis'e karşı henüz aşı bulunmuyor ve tedavi seçenekleri sınırlı. Uzmanlar, erken teşhis ve hayvan popülasyonlarının kontrolünün önemine vurgu yapıyor. Brezilya'da bazı belediyeler, enfekte kedilerin itlaf edilmesini önermiş ancak hayvan hakları grupları buna karşı çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de henüz S. brasiliensis vakası bildirilmemiş olsa da, küresel ısınma ve artan seyahatler nedeniyle risk göz ardı edilmemelidir. Türkiye'deki sokak hayvanları popülasyonu ve kedilerin yoğunluğu, mantarın yayılması için uygun bir ortam oluşturabilir. Tarım ve Orman Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı'nın, özellikle Güney Amerika'dan gelen hayvanlara yönelik denetimleri artırması ve veteriner hekimleri konu hakkında bilgilendirmesi önem taşıyor. Ayrıca, mantarın insan sağlığına yönelik potansiyel tehdidi göz önünde bulundurularak, ulusal bir sürveyans sistemi kurulması düşünülebilir.
