Katolik Kilisesi'nde yüzyıllardır süregelen günah çıkarma gizliliği (sigillum confessionis) ile çocuk istismarının önlenmesi arasındaki gerilim, ABD'de eyaletler arası farklı uygulamaları da beraberinde getiriyor. Bazı eyaletler rahiplerin günah çıkarmada öğrendikleri çocuk istismarını yetkililere bildirmesini zorunlu kılarken, diğerleri dini gizliliği korumaya devam ediyor. Tartışma, kilise içi istismar skandallarının ardından 2000'li yılların başından bu yana yoğunlaşmış durumda.
Gelişmenin arka planı: eyaletler arası farklılıklar
ABD'de çocuk istismarını bildirme zorunluluğu eyalet düzeyinde düzenleniyor. Şu an 50 eyaletten 29'u rahipler de dahil olmak üzere tüm yetişkinlerin çocuk istismarını bildirmesini zorunlu kılıyor. Ancak bu eyaletlerin yarısında dini gizlilik kapsamında istisnalar bulunuyor. Örneğin Texas ve Nebraska gibi eyaletlerde rahipler, günah çıkarmada öğrenilen istismarı bildirmekten muaftır. Buna karşılık Kaliforniya ve New York gibi eyaletlerde rahiplerin de bildirim yükümlülüğü vardır ve dini gizlilik bu durumda geçerli değildir.
Katolik Kilisesi'nin resmi pozisyonu, günah çıkarma gizliliğinin mutlak olduğu yönünde. Vatikan, bu gizliliğin ihlalinin aforoz cezası gerektirdiğini belirtiyor. Buna karşın, istismar mağduru gruplar ve bazı hukukçular, çocukların korunmasının bu gizlilikten üstün tutulması gerektiğini savunuyor. Louisiana ve Mississippi gibi eyaletlerde, günah çıkarmada öğrenilen istismarın bildirilmemesi durumunda rahiplere cezai yaptırım uygulanabilir. Ancak uygulamada, dini kurumlar genellikle bu yasaların anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle dava açıyor ve mahkemeler sık sık dini özgürlükler ile çocuk koruma arasında denge kurmaya çalışıyor.
Bu durum, farklı eyaletlerde yaşayan çocukların eşit korunma hakkına sahip olup olmadığı sorusunu gündeme getiriyor. Örneğin bir rahip, günah çıkarma sırasında çocuk istismarını öğrendiğinde, eyalete bağlı olarak suçluyu bildirmek zorunda kalıyor veya tamamen sessiz kalıp gizliliği koruyabiliyor. Bu tutarsızlık, federal düzeyde bir düzenleme çağrılarını artırıyor, ancak dini özgürlükler konusundaki hassasiyetler nedeniyle kongre harekete geçemiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Kilise'nin evrensel sorunu
Bu tartışma sadece ABD'ye özgü değil. Avrupa, Latin Amerika ve Asya'daki birçok ülkede benzer yasal düzenlemeler farklılık gösteriyor. Örneğin İrlanda'da rahipler de dahil olmak üzere herkes çocuk istismarını bildirmekle yükümlü ve dini gizlilik bu durumda geçerli değil. Buna karşılık İtalya'da günah çıkarma gizliliği mutlak kabul ediliyor ve rahipler, bu bilgiyi ifşa edemiyor. 2021'de Vatikan'ın yayımladığı bir belge, günah çıkarma gizliliğinin dokunulmaz olduğunu yinelerken, aynı zamanda rahiplerin çocukları korumak için gerekli önlemleri alması gerektiğini vurguluyor ancak pratikte bu net değil.
Uluslararası insan hakları örgütleri, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne atıfta bulunarak, çocuk istismarını önleme çabalarının dini inançlardan bağımsız olması gerektiğini belirtiyor. Özellikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, dini özgürlükler ile çocuk koruma arasındaki dengeyi değerlendiren çeşitli davalarda, çocukların yüksek yararının öncelikli olduğunu vurgulamıştır. Ancak her ülkenin iç hukukunda kilise-devlet ilişkileri farklı şekilde düzenlendiği için küresel bir standardın oluşması zor görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de nüfusun büyük çoğunluğu Müslüman olup günah çıkarma (itiraf) uygulaması Katolik Kilisesi'ne özgüdür. Ancak çocuk istismarını bildirme yükümlülüğü evrensel bir hukuk meselesidir. Türkiye'de 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 278. maddesi, herkesin işlenmekte olan bir suçu yetkililere bildirmesini zorunlu kılıyor. Dini görevliler için ayrı bir istisna bulunmuyor. Bu yönüyle Türkiye, bildirim zorunluluğunda dini gizliliğe ayrıcalık tanımayan ülkeler grubunda yer alıyor. Yine de tartışma, dini inançlar ile çocuk koruma arasındaki dengeye dair dikkat çekiyor ve benzer bir konunun gelecekte Türkiye'de de gündeme gelme potansiyelini taşıdığını gösteriyor.
