Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması, dünyanın en büyük tarım ihracatçılarından Brezilya'da gübre fiyatlarının hızla gerilemesine yol açtı. Ülke, yeni ekim sezonuna hazırlanırken bu gelişme özellikle mısır üreticileri için umut verici olsa da, soya fasulyesi çiftçileri hâlâ yüksek girdi maliyetleri ve düşen emtia fiyatları arasında sıkışmış durumda. Aralık 2024'te tırmanan jeopolitik gerilimlerin ardından kapanan boğaz, petrol ve gübre sevkiyatlarını haftalarca aksatmıştı.
Gübre Arzında Normalleşme: Mısır Üreticilerine Can Suyu
Brezilya, küresel gübre ticaretinde kritik bir aktör. Ülke, özellikle potasyum ve fosfat ihtiyacının büyük bölümünü Ortadoğu, Rusya ve Kanada'dan ithal ediyor. Ocak 2025 itibarıyla Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, gübre navlun ve sigorta primlerinde yüzde 30'a varan düşüş sağladı. Bu durum, Brezilya'da mısır ekim maliyetlerini doğrudan etkiledi. Mısır, yoğun gübre kullanımı gerektiren bir ürün olduğu için girdi fiyatlarındaki her puan düşüş, üreticinin kâr marjını artırıyor.
Brezilya Tarım Bakanlığı verilerine göre, 2024/2025 sezonunda mısır ekim alanlarının geçen yıla göre yüzde 5 artması bekleniyor. Analistler, gübre fiyatlarındaki gerilemenin bu artışı tetiklediğini belirtiyor. Ülkenin güneyindeki Rio Grande do Sul ve Paraná gibi ana mısır üreten eyaletlerde çiftçiler, ekim hazırlıklarına hız verdi. Ancak uzmanlar, lojistik zincirin tam anlamıyla normale dönmesi için birkaç ay daha geçmesi gerektiği uyarısında bulunuyor.
Soya Üretiminde Zorlu Sezon: Maliyetler ve Fiyat Baskısı
Mısır üreticileri rahat bir nefes alırken, Brezilya'nın en önemli tarım ürünü olan soya fasulyesinde durum farklı. Soya çiftçileri, 2024'te tarihi seviyelere ulaşan gübre maliyetlerinin etkisini hâlâ üzerlerinden atabilmiş değil. Üstelik Çin'deki talep yavaşlaması ve küresel soya stoklarının yüksek seyretmesi, fiyatları aşağı çekiyor. Brezilya'da soya ekim maliyetleri, 2022-2023 dönemine göre yüzde 40 arttı. Gelirler ise aynı oranda artmadı.
Mato Grosso ve Goiás gibi soya ağırlıklı bölgelerde çiftçiler, bu sezon ekim alanlarını daraltmayı düşünüyor. Bazı üreticiler, nakit akışını dengelemek için depoladıkları soyaları satışa çıkarmak zorunda kalıyor. Öte yandan, Hürmüz'deki normalleşmenin soya gübre fiyatlarına yansıması zaman alacak. Zira birçok çiftçi, boğaz kapanmadan önce yüksek fiyattan sözleşme yapmıştı. Sektör temsilcileri, hükümetten acil destek paketi talep ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brezilya'daki gübre ve tarım piyasalarındaki bu dalgalanma, Türkiye'yi de yakından ilgilendiriyor. Türkiye, gübre ihtiyacının önemli bir kısmını Rusya ve Ortadoğu üzerinden karşılıyor. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması, Türkiye'nin potasyum ve fosfat ithalat maliyetlerini düşürebilir. Ayrıca Brezilya'nın mısır üretimindeki artış, küresel fiyatları aşağı çekerek Türkiye'nin hayvancılık sektöründe kullanılan yem maliyetlerini hafifletebilir. Ancak soya fiyatlarındaki belirsizlik, Türkiye'nin bitkisel yağ ve yem ithalatı üzerinde baskı yaratmaya devam ediyor. Küresel tedarik zincirindeki her kırılma, Türkiye gibi net tarım ithalatçısı ülkeler için stratejik bir uyarı niteliği taşıyor. Yerli gübre üretimini artırma ve alternatif tedarik kaynakları geliştirme ihtiyacı, bu gelişmelerle bir kez daha gündeme geldi.
