Eski ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Alan Greenspan, 95 yaşında hayatını kaybetti. 1987-2006 yılları arasında 18 yıl boyunca Fed'in başında bulunan Greenspan, 'aşırı iyimserlik' kavramıyla özdeşleşmiş, ancak küresel mali krizin tohumlarını ektiği eleştirilerine hedef olmuştu. Ölümüyle birlikte eski meslektaşları ve piyasa oyuncuları arasında, onun mirası üzerine tartışmalar alevlendi.
Piyasaların Kâhininden Sessizlik Sonrasına
Greenspan, 1996 yılında borsadaki balonu 'irrasyonel taşkınlık' (irrational exuberance) olarak nitelendirerek ün kazanmıştı. Ancak 2000'li yılların başında faizleri tarihi düşük seviyelere çekmesi, konut balonunu şişirdi ve 2008 krizine zemin hazırladı. Kriz sonrası eleştirilerin odağı haline gelen Greenspan, 2010 yılında yayımlanan 'Fletcher School' raporunda, 'kendi modelimin çöktüğünü gördüm' diyerek hatasını kabul etmişti.
Greenspan'ın görev süresi, düşük enflasyon, istikrarlı büyüme ve finansal inovasyonun dorukta olduğu 'Büyük Ilımlılık' (Great Moderation) dönemi olarak anılır. Ancak bu dönemde risk yönetimi ve denetim eksiklikleri, 2008 krizinin derinleşmesine yol açtı. Eski New York Fed Başkanı Bill Dudley, Greenspan'ın atılımlarının yanı sıra kriz öncesi uyarıları dikkate almamasını da vurguluyor.
Küresel Ekonomiye Yansımaları
Greenspan'ın politikaları, yalnızca ABD'yi değil, tüm dünyayı etkiledi. Düşük faizlerin yol açtığı sermaye akımları, gelişmekte olan ülkelerde borçlanmayı körükledi ve kriz sonrası bu ülkelerde durgunluğa neden oldu. Ayrıca Greenspan'ın serbest piyasa savunusu, küresel finansal mimarinin dönüşümünde belirleyici oldu.
Özellikle Avrupa Birliği ve Japonya'daki merkez bankaları, Greenspan dönemi politikalarından ders çıkararak daha temkinli bir duruş sergiledi. Ancak 2008 sonrası uygulanan parasal genişleme politikaları, onun mirasının ne kadar derin olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Greenspan'ın politikalarının Türkiye'ye etkisi dolaylı olmuştur. 2000'li yıllarda Türkiye'ye akan küresel likidite, büyüme ve cari açığı artırmış, 2008 krizi sonrası ise sermaye çıkışı yaşanmıştır. Greenspan'ın hatası olarak görülen denetimsiz piyasa anlayışı, Türkiye'nin de katıldığı Basel düzenlemeleri gibi sermaye yeterliliği kurallarını gündeme taşımıştır. Türkiye için ders: Sıcak para girişine dayalı büyüme, küresel krizlere karşı kırılganlığı artırmaktadır.
