ABD'de Cumhuriyetçi Senatör Chuck Grassley (Iowa), Cuma günü Trump yönetimine çağrıda bulunarak, opioid benzeri etkilere sahip ve reçetesiz olarak marketlerde, benzin istasyonlarında ve elektronik sigara dükkanlarında satılan kratom bitkisinin satışını sınırlandıracak düzenlemenin bir an önce tamamlanmasını istedi. Grassley, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, "Tüm kratom ölümcüldür, benzin istasyonlarında, vape dükkanlarında veya hiçbir yerde satılmamalıdır. Yönetimin harekete geçmesi gerekiyor" ifadelerini kullandı. Senatör, daha önce de kratomun yasaklanması için çeşitli girişimlerde bulunmuştu.
Kratom Nedir ve Neden Tartışılıyor?
Kratom, Güneydoğu Asya'ya özgü Mitragyna speciosa ağacının yapraklarından elde edilen bir bitki. Düşük dozlarda uyarıcı, yüksek dozlarda ise opioid benzeri ağrı kesici etkiler gösteriyor. ABD'de son yıllarda ağrı tedavisi veya opioid bağımlılığından kurtulmak için alternatif olarak kullanımı artmış durumda. Ancak uzmanlar, kratomun bağımlılık yapıcı potansiyeli, karaciğer hasarı ve solunum depresyonu gibi ciddi yan etkileri konusunda uyarıyor. Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), kratomu 2016'dan bu yana "opioid" olarak sınıflandırmayı ve satışını yasaklamayı değerlendiriyor; ancak henüz federal düzeyde kesin bir yasak getirilmedi. Bazı eyaletler ve şehirler yerel yasaklar uygularken, federal düzenleme eksikliği nedeniyle ürün çeşitli perakende noktalarında serbestçe satılabiliyor.
Grassley'in çağrısı, FDA'nın 2021'de önerdiği ancak henüz yürürlüğe girmeyen bir kural taslağına dayanıyor. Bu taslak, kratom ürünlerinin etiketlenmesi, satışı ve dağıtımına ilişkin kısıtlamalar getirmeyi amaçlıyor. Senatör, yönetimin bu süreci hızlandırması gerektiğini vurguladı. Trump yönetimi henüz konuya ilişkin resmi bir açıklama yapmadı. Ancak Beyaz Saray'ın geçmişte opioid krizine karşı sert politikalar izlediği biliniyor. Kratom savunucuları ise bitkinin doğal bir alternatif olduğunu ve yasaklanmasının milyonlarca kullanıcıyı olumsuz etkileyeceğini savunuyor. Amerikan Kratom Birliği gibi kuruluşlar, düzenlemenin bilimsel verilere dayanması gerektiğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Kratom tartışması sadece ABD ile sınırlı değil. Güneydoğu Asya'da yüzyıllardır geleneksel tıpta kullanılan kratom, son yıllarda Batı'da popülerlik kazandı. Endonezya, Tayland ve Malezya gibi ülkelerde yetiştirilen bitki, küresel bir ticaret ürünü haline geldi. ABD'de olası bir federal yasak, bu ülkelerden yapılan ihracatı olumsuz etkileyebilir. Öte yandan, Avrupa'da da bazı ülkeler kratomu yasaklarken, diğerleri satışına izin veriyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kritik ilaçlar listesinde kratoma yer verme konusunu değerlendiriyor. Kratomun opioid kriziyle mücadelede potansiyel bir araç mı yoksa yeni bir bağımlılık kaynağı mı olduğu tartışması, küresel sağlık politikalarını da etkiliyor. ABD'deki düzenleme çabaları, diğer ülkeler için de örnek teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de kratom, 2017'den bu yana yasaklı maddeler listesinde yer alıyor ve satışı, ithalatı ve ihracatı yasak. Dolayısıyla ABD'deki bu tartışma doğrudan Türkiye'yi etkilemiyor. Ancak küresel opioid krizi ve madde bağımlılığıyla mücadele açısından önemli bir örnek oluşturuyor. Türkiye, son yıllarda sentetik opioidler ve uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadelede aktif rol alıyor. ABD'nin kratom düzenlemesi, uluslararası uyuşturucu kontrol rejimlerini etkileyebilir ve Türkiye'nin de dahil olduğu Birleşmiş Milletler sözleşmeleri çerçevesinde yeni düzenlemeler gündeme gelebilir. Ayrıca, Türkiye'de madde bağımlılığıyla mücadelede farkındalık artırıcı politikalar için bir referans olabilir.
