ABD'nin önde gelen Cumhuriyetçi senatörlerinden Lindsey Graham, İran ile varılan geçici anlaşmanın başarısız olacağını öne sürerek, diplomatik yolların tükenmesi halinde askeri müdahale dahil zorlayıcı önlemlerin gündeme gelebileceğini söyledi. Graham, CBS kanalında yayınlanan 'Face the Nation' programında konuştu. Anlaşmanın başarısız olması durumunda savaş ya da başka bir zorlama yöntemiyle karşı karşıya kalınabileceğini belirtti.
Anlaşmanın arka planı ve Graham'ın eleştirileri
İran ile ABD arasında varılan mutabakat zaptı (MOU), Tahran'ın nükleer programına ilişkin kısıtlamalar ve yaptırımların hafifletilmesini öngörüyor. Ancak Graham, anlaşmanın yetersiz olduğunu ve İran'ın bölgedeki istikrarsızlaştırıcı faaliyetlerini durdurmadığını savunuyor. Senatör, İran'ın balistik füze programı ve bölgesel milis gruplara verdiği desteğin anlaşma kapsamında ele alınmadığına dikkat çekti.
Graham, 'Eğer MOU üzerinden diplomatik bir yol bulamazsanız, o zaman savaşa ya da başka bir zorlama yöntemine başvurmak zorunda kalırsınız' diyerek, askeri seçeneğin de masada olduğunu ima etti. Bu açıklamalar, Biden yönetiminin İran ile diplomasiyi önceliklendiren politikasına karşı Cumhuriyetçi cepheden gelen en sert tepkilerden biri olarak kaydedildi.
Bölgesel ve küresel boyut
İran anlaşması, sadece ABD-İran ilişkilerini değil, aynı zamanda Orta Doğu'daki güç dengelerini de yakından ilgilendiriyor. Anlaşmanın başarısız olması halinde, İran'ın nükleer faaliyetlerini hızlandırması ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla etkisini artırması bekleniyor. Bu durum, İsrail ve Suudi Arabistan başta olmak üzere bölge ülkelerini de tedirgin ediyor. ABD'nin askeri müdahale ihtimali ise petrol fiyatları ve küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açabilir.
Uzmanlar, Graham'ın sözlerinin Cumhuriyetçi Parti'nin İran konusundaki genel duruşunu yansıttığını, ancak Biden yönetiminin anlaşmayı canlandırma çabalarının devam ettiğini belirtiyor. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, anlaşmanın en iyi seçenek olduğunu savunurken, Kongre'de anlaşmaya karşı direnç yüksek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile ABD arasındaki anlaşmazlık Türkiye'yi doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip. Bir askeri çatışma durumunda Türkiye, hem enerji ithalatında İran'a bağımlılığı hem de sınır komşusu olması nedeniyle olumsuz etkilenebilir. Anlaşmanın başarısız olması, İran üzerindeki yaptırımların sıkılaşmasına ve bölgesel istikrarsızlığa yol açabilir. Türkiye'nin, İran ile ticari ve diplomatik ilişkilerini sürdürürken, ABD ile de ittifak dengesini korumak zorunda kalacağı bir dönem yaşanabilir. Bu nedenle Ankara'nın hem diplomatik girişimlerini artırması hem de olası kriz senaryolarına hazırlıklı olması gerekiyor.
