ABD Kaliforniya Kuzey Bölgesi Bölge Mahkemesi yargıcı, teknoloji devleri Google ve Meta'nın, gençlerde sosyal medya bağımlılığını konu alan toplu davada yeni bir duruşma talebini reddetti. Mahkeme kaynaklarına göre karar, şirketlerin platformlarının genç kullanıcılar üzerindeki zararlı etkilerine ilişkin sorumluluklarını tartışmak üzere açılan davada önemli bir dönüm noktası. Dava, ülke genelinde binlerce aileyi temsil eden avukatlar tarafından, platformların bağımlılık yapıcı tasarımlarının gençlerin ruh sağlığına zarar verdiği iddiasıyla açılmıştı. İlk duruşma Aralık 2023'te görülmüş ve yargıç, şirketlerin sorumluluğunu sınırlayan yasal korumaların bu vakada geçerli olmadığına hükmetmişti. Google ve Meta'nın itirazı reddedilirken, davanın önümüzdeki aylarda ana duruşmaya hazırlanması bekleniyor.
Gelişmenin Arka Planı: Gençleri Koruma Çabaları
Dava, sosyal medya platformlarının genç kullanıcılar üzerindeki etkilerine ilişkin artan endişelerin bir parçası. 2021 yılında Facebook (Meta) iç belgelerinin sızdırılması, şirketin Instagram'ın genç kızlar üzerindeki olumsuz etkilerini bildiğini ancak kamuoyuna açıklamadığını ortaya çıkarmıştı. Bu belgeler, ABD'de ve diğer ülkelerde çok sayıda dava ve soruşturma başlatılmasına yol açtı. Google'ın YouTube platformu da benzer eleştirilerle karşı karşıya. Davacılar, platformların 'sonsuz kaydırma' ve 'bildirim' gibi özelliklerinin kullanıcıları ekranda tutmak için tasarlandığını ve bunun bağımlılık yaratarak uyku bozukluğu, kaygı ve depresyona neden olduğunu iddia ediyor. Yargıcın yeni duruşma talebini reddetmesi, bu iddiaların mahkemede tartışılmasının önünü açıyor. Teknoloji şirketleri ise yasal korumaların kapsamı dışında olduklarını ve kullanıcıların platformlarını gönüllü olarak kullandıklarını savunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Asya Ülkelerine Etkisi
ABD'deki bu dava, Asya'da sosyal medya düzenlemelerine yönelik tartışmaları alevlendiriyor. Güney Kore ve Japonya, gençlerin dijital bağımlılığını ele alan yasalar çıkaran ülkeler arasında. Çin ise 2021'de çocukların çevrimiçi oyun süresini haftada üç saatle sınırlamış ve bu kapsamda Alibaba, Tencent gibi şirketlere sert cezalar vermişti. Hindistan da benzer düzenlemeler üzerinde çalışıyor. ABD'deki karar, Asya ülkelerindeki yasa koyucuların ellerini güçlendirebilir; çünkü platformların sorumluluğu konusunda uluslararası bir emsal teşkil ediyor. Google ve Meta'nın Asya pazarlarındaki varlığı düşünüldüğünde, kararın bölgedeki yasal çerçevelere uyum maliyetlerini artırması bekleniyor. Öte yandan, bu dava Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde de dijital sivil toplum kuruluşlarını harekete geçirebilir; zira benzer endişeler Türk aileler arasında da yaygın.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de sosyal medya bağımlılığı, özellikle genç nüfusun yoğunluğu nedeniyle önemli bir toplumsal sorun. ABD'deki bu dava, Türk mahkemelerinde benzer davalar için bir referans oluşturabilir. 2020'de yürürlüğe giren Sosyal Medya Yasası, platformların Türkiye'de temsilci bulundurmasını zorunlu kılmış ancak içerik denetimi ve bağımlılıkla mücadele konusunda net düzenlemeler getirmemiştir. Karar, TBMM'deki siyasi partilerin dijital bağımlılıkla mücadele konusunu yeniden gündeme almasına yol açabilir. Ayrıca, Türkiye'de faaliyet gösteren Google ve Meta'nın reklam gelirlerinin düzenlenmesi veya vergilendirilmesi tartışmalarını da etkileyebilir. Bölgesel olarak, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile dijital hizmetler yasası uyum sürecinde bu dava emsal teşkil edebilir.
