Avrupa Birliği Adalet Divanı (ECJ), Google ve çatı şirketi Alphabet'in, Android işletim sistemiyle ilgili olarak AB Rekabet Komisyonu tarafından 2018 yılında kesilen 4.1 milyar euro (yaklaşık 4.5 milyar dolar) tutarındaki rekor cezaya karşı yaptığı temyiz başvurusunu reddetti. Karar, AB rekabet hukuku tarihindeki en büyük para cezalarından birini kesinleştirirken, teknoloji devlerinin piyasa gücünü kötüye kullanmasına karşı AB'nin kararlı duruşunu teyit etti. Dava, Google'ın akıllı telefon üreticileri ve mobil operatörlerle yaptığı sözleşmelerde Android işletim sistemini Google arama motoru ve Chrome tarayıcısının önceden yüklenmesi şartına bağlayarak rekabeti engellediği iddiasına dayanıyordu. ECJ, alt mahkeme olan AB Genel Mahkemesi'nin 2022'de cezayı büyük ölçüde onayan kararını bozulmadan bıraktı.
Google’ın Android stratejisi ve cezanın gerekçesi
AB Rekabet Komisyonu, 2018 yılında Google'a üç ayrı ihlal nedeniyle toplam 4.34 milyar euro ceza kesmişti. Bunlardan en büyüğü olan 4.1 milyar euroluk kısım, Google'ın Android işletim sistemini lisanslarken uyguladığı kısıtlayıcı sözleşmelerle ilgiliydi. Komisyon, Google'ın akıllı telefon üreticilerine Android'i kullanabilmeleri için Google Arama ve Chrome'u önceden yüklemelerini şart koştuğunu, ayrıca üreticilere Google'ın onayı olmadan Android'in alternatif sürümlerini (fork) kullanmalarını yasakladığını tespit etmişti. Komisyon, bu uygulamaların rakip arama motorlarının ve tarayıcılarının pazara girişini engellediğini, tüketici seçeneklerini kısıtladığını ve inovasyonu olumsuz etkilediğini savundu. Google ise savunmasında Android'in açık kaynak kodlu olduğunu, üreticilere ücretsiz sağlandığını ve sözleşmelerin rekabeti artırdığını öne sürmüştü. Ancak ECJ, Google'ın argümanlarını reddederken, şirketin mobil cihaz pazarındaki baskın konumunu kötüye kullandığına hükmetti.
Kararın AB teknoloji politikasına yansımaları
ECJ'nin kararı, AB'nin Dijital Piyasalar Yasası (DMA) gibi yeni düzenlemelerle teknoloji devlerine karşı daha sıkı kurallar getirdiği bir döneme denk geldi. Karar, AB rekabet komiseri Margrethe Vestager'ın “dijital çağda rekabet” vizyonu için önemli bir zafer olarak görülüyor. Vestager, görev süresi boyunca Google'a toplam 8 milyar euroyu aşan para cezaları kestirmişti. Bu karar, aynı zamanda Avrupa'da teknoloji şirketlerine yönelik düzenleyici baskının arttığına işaret ediyor. Google, daha önce de AB tarafından alışveriş karşılaştırma hizmeti (Google Shopping) ve reklamcılık uygulamaları nedeniyle cezalandırılmıştı. Şirket, yeni karara rağmen hukuki sürecin devam edeceğini ve kararı dikkatle inceleyeceklerini açıkladı. Ancak ECJ'nin temyiz incelemesi genellikle hukuki noktalarla sınırlı olduğu için, cezanın iptal edilme ihtimali düşük görülüyor.
Küresel rekabet hukuku ve Türkiye'ye olası etkileri
ECJ kararı, dünya genelinde rekabet otoriteleri için emsal teşkil edebilir. Özellikle ABD, İngiltere, Hindistan ve Türkiye gibi ülkelerde teknoloji devlerine yönelik soruşturmalar hız kazanmış durumda. Türkiye'de Rekabet Kurumu, 2020 yılında Google'a arama motoru ve reklamcılık alanında toplam 196 milyon lira (o dönem yaklaşık 26 milyon dolar) para cezası kesmiş, şirketin yerel arama motoru uygulamalarını değiştirmesini istemişti. Android işletim sistemiyle ilgili Türkiye'de de benzer bir soruşturma yürütülüp yürütülmeyeceği merak konusu. Ne var ki, Türkiye'de Android pazar payı AB'ye kıyasla daha yüksek ve alternatif işletim sistemlerinin penetrasyonu düşük. Bu nedenle, AB kararının Türkiye'deki yansımaları sınırlı kalabilir. Ancak küresel düzeyde, teknoloji şirketlerinin lisanslama ve ön yükleme uygulamalarına yönelik daha sıkı denetimlerin gelmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin Google'a kestiği rekor cezanın onanması, Türkiye'nin dijital ekonomi ve rekabet politikaları açısından dolaylı da olsa önemli sinyaller taşıyor. Türkiye'de akıllı telefonların neredeyse tamamında Android kullanılması, Google'ın bu pazardaki etkisini artırıyor. AB'nin kararı, Türk rekabet otoritesine Android ekosistemindeki benzer uygulamaları inceleme konusunda cesaret verebilir. Ayrıca, Türkiye'nin AB ile gümrük birliği ve dijital dönüşüm sürecinde, Brüksel'in düzenleyici standartlarına uyum sağlaması beklenir. Öte yandan, kararın Türk tüketicilere doğrudan bir yansıması olması beklenmez; ancak Google'ın iş modellerini gözden geçirmesi, dolaylı olarak fiyatlandırma ve hizmet kalitesini etkileyebilir.
