ABD merkezli bir araştırma, GLP-1 reseptör agonistleri olarak bilinen popüler obezite ve diyabet ilaçlarının (Zepbound, Wegovy, Ozempic gibi) yaşlı yetişkinlerde kas kütlesinde azalma ve buna bağlı kırılganlık sendromu riskini artırabileceğini ortaya koydu. Uzmanlar, çalışma bulgularının ilacın doğrudan olumsuz sonuçlara yol açtığı anlamına gelmediğini, ancak özellikle 65 yaş üstü bireylerde dikkatli kullanım ve izleme gerektiğini vurguluyor.
Çalışmanın yöntemi ve bulguları
ABD'deki Wake Forest Üniversitesi Tıp Fakültesi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışma, 50 yaş üstü 15.000'den fazla katılımcının verilerini analiz etti. Katılımcıların yaklaşık yarısı GLP-1 ilacı kullanırken, diğer yarısı plasebo veya farklı bir tedavi alıyordu. 18 aylık takip süresince, GLP-1 kullanan grupta kas kütlesinde ortalama %3-5 azalma görülürken, kontrol grubunda bu oran %1'in altında kaldı. Ayrıca, ilacı kullananlarda fiziksel performans testlerinde (yürüme hızı, sandalyeden kalkma süresi) daha belirgin düşüş kaydedildi.
Çalışmanın başyazarı Dr. Jennifer Smith, "GLP-1 ilaçları hızlı ve etkili kilo kaybı sağlıyor, ancak bu kaybın önemli bir kısmı kas dokusundan geliyor. Yaşlı bireylerde kas kaybı, kırılganlık, düşme ve bağımsız yaşam kaybına yol açabilir" dedi. Araştırmacılar, ilaçların yağ kaybını teşvik ederken kas protein sentezini baskılayabileceğini öne sürüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
GLP-1 ilaçları, özellikle ABD ve Avrupa'da obezite salgınıyla mücadelede devrim niteliğinde görülüyor. Ancak yaşlı nüfusun hızla arttığı ülkelerde (Japonya, Güney Kore, Almanya gibi) bu endişeler daha da önem kazanıyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, 2050 yılına kadar 60 yaş üstü nüfus 2 milyarı aşacak. Bu grupta obezite oranları da yükselirken, kilo yönetimi için kullanılan ilaçların kırılganlık riskini artırması, sağlık sistemleri üzerinde ek yük oluşturabilir.
Endokrinoloji dernekleri, ilaçların reçete edilmesinde yaşlı hastalarda kapsamlı değerlendirme yapılmasını öneriyor. Özellikle düşük kas kütlesi, düşme öyküsü veya yetersiz beslenme durumu olanlarda alternatif tedaviler değerlendirilmeli.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de obezite oranlarının yükseldiği ve GLP-1 ilaçlarının (Ozempic, Saxenda) giderek daha fazla reçete edildiği bir dönemde bu bulgular önem taşıyor. Türk geriatri ve endokrinoloji uzmanları, özellikle 65 yaş üstü hastalarda ilaç kullanımı öncesinde kas kütlesi ölçümü ve beslenme danışmanlığı öneriyor. Sağlık Bakanlığı'nın, ilaçların geriatrik popülasyonda güvenli kullanımına yönelik kılavuzlar güncellemesi ve hekimlerin bu konuda farkındalığının artırılması gerekiyor. Ayrıca, Türkiye'deki sağlık turizmi açısından da bu çalışma, özellikle estetik ve kilo verme amaçlı seyahat eden yaşlı hastalar için uyarıcı nitelikte.
