ABD'li akademisyen Matthew Fuhrmann, 2025 yılında kaleme aldığı analizde, ülkelerin nükleer caydırıcılığın faydalarından yararlanmak için her zaman gerçek anlamda nükleer silah üretmeleri gerekmediğini öne sürdü. Fuhrmann'ın "ABD'nin Müttefikleri ve Hasımları Silahsız Nükleer Caydırıcılık Deniyor – İşe Yarayacak mı?" başlıklı yazısı, uluslararası ilişkiler literatüründe tartışma yarattı. Analist, bir yıl sonra bu stratejinin pratikteki sonuçlarını değerlendirdi ve "latent nükleer caydırıcılık" kavramının, devletlerin güvenlik arayışında giderek daha fazla başvurduğu bir araç haline geldiğini belirtti.
Gelişmenin Arka Planı
Fuhrmann'ın analizi, nükleer silahlara sahip olma kapasitesine sahip ancak bu kapasiteyi henüz somut bir silah programına dönüştürmemiş ülkelerin, potansiyel düşmanları üzerinde caydırıcı bir etki yaratabileceği fikrine dayanıyor. Bu ülkeler, nükleer teknolojiye erişimlerini ve bilgi birikimlerini ima ederek, saldırganları "acaba nükleer silah üretmeye başlar mı?" sorusuyla karşı karşıya bırakıyor. Fuhrmann, bu stratejinin özellikle ABD'nin müttefikleri arasında popülerleştiğini, ancak rakip devletlerin de benzer yollara başvurduğunu vurguluyor.
Analizde, Japonya, Güney Kore ve Almanya gibi ABD müttefiklerinin, nükleer silaha sahip olmadan, ancak potansiyel nükleer kapasitelerini sürekli gündemde tutarak caydırıcılık sağlamaya çalıştıkları örneklerle açıklanıyor. Öte yandan İran ve Suudi Arabistan gibi bölgesel güçlerin de benzer bir yaklaşımı benimsediği, nükleer programlarının barışçıl olduğu iddiasıyla ancak savunma amaçlı kullanabilecekleri mesajını verdikleri belirtiliyor. Fuhrmann, bu tür stratejilerin etkili olabilmesi için ülkelerin teknolojik altyapılarının yanı sıra uluslararası toplumun bu kapasiteyi ciddiye alması gerektiğini ifade ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Gizli nükleer caydırıcılık, uluslararası güvenlik mimarisinde yeni bir denge arayışına işaret ediyor. Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'nın (NPT) zayıflayan otoritesi, ülkeleri alternatif caydırıcılık yollarına itiyor. Özellikle Orta Doğu'da İsrail'in açıklanmamış nükleer kapasitesi, komşu ülkeleri benzer stratejilere yönlendiriyor. Suudi Arabistan'ın uranyum zenginleştirme programına yaptığı vurgular, bunun en somut örnekleri arasında.
Küresel ölçekte ise, Rusya'nın Ukrayna savaşı sırasında nükleer tehditler savurması, nükleer caydırıcılığın hala en yüksek gerilim seviyesi olduğunu hatırlattı. Ancak Fuhrmann, silahsız caydırıcılığın daha az riskli ve maliyetli bir seçenek olduğunu, ancak yanlış hesaplamalara da yol açabileceğini belirtiyor. Bir ülkenin nükleer silah üretme olasılığını ima etmesi, düşmanlarının erken davranmasına ve "önleyici saldırı" riskini artırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, nükleer enerji alanında attığı adımlar (Akkuyu Nükleer Güç Santrali) ve Mersin'deki uranyum zenginleştirme kapasitesine yönelik tartışmalarla, gizli nükleer caydırıcılık kavramının merkezindeki ülkelerden biri. Ancak Türkiye'nin NATO üyeliği ve ittifak içindeki nükleer paylaşım düzenlemeleri (İncirlik'teki ABD nükleer silahları) nedeniyle, stratejisi Batı'ya yaslanma üzerine kurulu. Yine de bölgesel rakipleri İran ve Yunanistan ile yaşanan gerilimler, Ankara'nın bu tür bir caydırıcılık stratejisini gündemine alabileceği yorumlarına yol açıyor. Ancak Türkiye'nin mevcut dış politika duruşu, doğrudan nükleer silah edinmek yerine, enerji bağımsızlığı ve teknoloji transferine odaklanıyor. Bu da kısa vadede gizli nükleer caydırıcılığın Türkiye tarafından aktif bir araç olarak kullanılmayacağını gösteriyor. Ancak bu tartışma, Türkiye'nin savunma sanayii atılımlarıyla birleştiğinde, ileride caydırıcılık stratejisinin daha geniş bir yelpazede ele alınabileceğine işaret ediyor.
