Gine'de 2021'deki askeri darbenin ardından cumhurbaşkanı olan Mamady Doumbouya'yı destekleyen siyasi koalisyon, ülkenin yasama seçimlerinde çoğunluğu kazandı. Seçim yetkilileri 5 Haziran'da yaptığı açıklamada, Doumbouya'nın partisi Ulusal Birlik ve Kalkınma için Birlik (RUD) öncülüğündeki koalisyonun, boksit zengini Batı Afrika ülkesinin 114 sandalyeli parlamentosunda 66 sandalye elde ettiğini duyurdu. Bu sonuç, Doumbouya'nın iktidarını daha da pekiştirirken, muhalefet seçimlerin meşruiyetini sorguluyor. Seçimler, darbe sonrası sivil yönetime geçiş sürecinin bir parçası olarak görülüyor ancak uluslararası gözlemciler, sürecin şeffaflığı konusunda endişelerini dile getiriyor.
Seçimlerin arka planı ve darbe sonrası süreç
Eylül 2021'de Albay Mamady Doumbouya, dönemin Cumhurbaşkanı Alpha Condé'yi devirerek yönetime el koydu. Condé, anayasa değişikliğiyle üçüncü dönem adaylığına izin vermesi ardından büyük protestolarla karşılaşmıştı. Darbe sonrası Doumbouya, sivil yönetime geçiş sözü verdi ve iki yıl içinde seçim yapılacağını taahhüt etti. Ancak seçimler, planlanandan bir yıl gecikmeyle gerçekleştirildi.
Seçim süreci boyunca muhalefet partileri, hükümetin kontrolündeki seçim komisyonunu taraflı olmakla suçladı. Birçok muhalefet lideri seçimlere katılmama kararı alırken, bazı gruplar sandıkları boykot etti. Seçim yetkilileri, katılım oranının %60 civarında olduğunu açıkladı ancak bağımsız kaynaklar bu rakamın daha düşük olduğunu iddia ediyor.
Seçimlerin ardından Doumbouya, "Hepimiz Gine'nin geleceği için birlikte çalışmalıyız" mesajı verirken, muhalefet lideri Cellou Dalein Diallo, sonuçların "halkın iradesini yansıtmadığını" söyledi. Diallo, 2010 ve 2015'te Condé'ye karşı kaybetmişti ve 2020'deki tartışmalı seçimlerde de mağlup olmuştu. Şimdi ise Doumbouya'nın yönetimini "yeni bir diktatörlük" olarak nitelendiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Boksit ve Çin faktörü
Gine, dünyanın en büyük boksit rezervlerine sahip ülkelerinden biri. Boksit, alüminyum üretiminin temel hammaddesi ve küresel talepteki artış, Gine'yi stratejik bir oyuncu haline getiriyor. Çin, Gine'nin boksit ihracatının en büyük alıcısı; 2022'de Çin'e yapılan boksit sevkiyatı 70 milyon tonu aştı. Doumbouya'nın yönetimi, Çinli şirketlerle madencilik anlaşmalarını yeniden müzakere etme sinyali vermişti ancak seçim sonuçları, Pekin ile ilişkilerin mevcut seyirde devam edeceğini gösteriyor.
Batı Afrika devletleri topluluğu ECOWAS, Gine'deki darbeyi kınamış ve sivil yönetime hızlı dönüş talep etmişti. Ancak ECOWAS'ın diğer darbe ülkeleri Mali ve Burkina Faso'da olduğu gibi Gine'ye karşı sert yaptırımlar uygulamaması, örgütün istikrarsızlıkla mücadelede zorluk çektiğini ortaya koyuyor. Fransa, eski sömürge gücü olarak Gine'de nüfuzunu kaybederken, Rusya'nın paralı asker şirketi Wagner'in ülkede varlığı arttı. Doumbouya, Rusya ile yakın ilişkiler kurdu ve geçtiğimiz yıl Moskova'yı ziyaret etti.
Seçimlerin ardından ABD ve AB, seçim sürecine yönelik endişelerini dile getirdi ancak somut bir yaptırım açıklamadı. Uluslararası toplum, Gine'deki siyasi istikrarsızlığın boksit tedarik zincirini etkilemesinden endişe ediyor. Alüminyum fiyatları, Gine'deki gelişmelere duyarlı ve arz kesintileri küresel piyasaları etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sahra Altı Afrika'da artan nüfuzu kapsamında Gine ile ilişkilerini geliştirmektedir. 2022'de Türkiye-Gine ticaret hacmi 300 milyon doları aşarken, Türk şirketleri boksit madenciliği ve altyapı projelerinde yer almaktadır. Doumbouya'nın seçim zaferi, mevcut hükümetle kurulan bağların süreceğini göstermektedir. Ancak siyasi istikrarsızlık, Türk yatırımcılar için risk oluşturabilir. Ayrıca, Gine'nin Rusya'ya yakınlaşması, Türkiye'nin bölgedeki dengeleri gözetme ihtiyacını artırmaktadır. Türkiye, ECOWAS ve Afrika Birliği ile koordineli olarak Gine'de demokratikleşme sürecini desteklerken, ekonomik çıkarlarını da korumaya çalışacaktır.
