Gazze Şeridi'nde tütün ürünlerine erişimin giderek zorlaştığı ve fiyatların tavan yaptığı bir ortamda, sigara içenler çaresizlikle molokhia (kendir) bitkisinin yapraklarına yöneliyor. Bu yaprakları kurutup sararak elde ettikleri 'molokhia sigaraları', hem ekonomik bir seçenek hem de ciddi bir sağlık tehdidi oluşturuyor. Uzmanlar, bu işlemle ortaya çıkan kimyasalların akciğer kanseri, solunum yetmezliği ve diğer kronik hastalıklara yol açabileceğini belirtiyor.
Gelişmenin arka planı: Abluka ve yoksulluk kıskacında sigara krizi
Gazze Şeridi, İsrail ve Mısır'ın uyguladığı sıkı abluka nedeniyle yıllardır temel ihtiyaç maddelerinde dahi kıtlık yaşıyor. Tütün ürünleri de bu ablukadan nasibini alıyor; kaçakçılık yoluyla getirilen sigaraların fiyatı geçtiğimiz yıl içinde dört katına çıktı. Ortalama bir paket sigara, Gazze'de asgari ücretin üçte birine denk geliyor. Bu ekonomik baskı, halkı daha ucuz, ancak çok daha zararlı alternatiflere itiyor.
Molokhia bitkisi, bölgede yaygın olarak yetişiyor ve normalde yemeklerde kullanılıyor. Ancak son aylarda sigara olarak tüketilmek üzere yaprakları kurutulup paketleniyor. Mahalle aralarında kurulan tezgahlarda bir paket molokhia yaprağı, normal sigaranın onda biri fiyatına satılıyor. Kullanıcılar, 'en azından bir tür duman alıyorum' diyerek durumu meşrulaştırıyor.
Sağlık uzmanları, bu duruma sert tepki gösteriyor. Gazze Sağlık Bakanlığı sözcüsü Dr. Eşref el-Kudra yaptığı açıklamada: 'Molokhia yaprakları, yandığında katran ve formaldehit gibi bilinen kanserojen maddeler açığa çıkarıyor. Ayrıca içeriğindeki nikotin seviyesi kontrolsüz olduğu için bağımlılık riski de yüksek. Bu, bir sağlık felaketidir' ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut: Yaptırımların insani bedeli
Bu kriz, sadece bir sağlık sorunu değil; aynı zamanda uluslararası toplumun Filistin'e yönelik politikalarının insani maliyetini gözler önüne seriyor. Abluka altındaki Gazze'de tütün gibi lüks sayılabilecek bir ürünün karaborsaya düşmesi, temel malların kıtlığının boyutlarını gösteriyor. Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Çalışma Ajansı (UNRWA) verilerine göre, Gazze nüfusunun yüzde 80'i insani yardıma bağımlı yaşıyor.
Molokhia sigaraları, yaptırımların ve ablukaların sıradan insanların yaşamında nasıl çarpık sonuçlara yol açtığının somut bir örneği. Uzmanlar, bu tür 'tolere edilebilir kötülüklerin' savaş ve yaptırım altında yaşayan toplumlarda normalleştiğini vurguluyor. Arap dünyasında da benzer vakalar yaşandı; örneğin Yemen'de tütün fiyatlarının yükselişiyle halk muz yapraklarına yönelmişti. Ancak molokhia, içerdiği kimyasallar nedeniyle çok daha tehlikeli bir alternatif.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği destek ve Gazze'ye insani yardımlarıyla bölgede önemli bir aktördür. Gazze'de yaşanan bu sağlık krizi, Türkiye'nin bölgeye yönelik politikasının iki boyutunu daha görünür kılıyor. Birincisi, Türkiye'nin Kızılay ve diğer STK'lar aracılığıyla Gazze'ye tütün tedariki dahil temel ihtiyaç maddelerinde yardım imkânı bulunuyor; bu tür bir kriz, yardımların çeşitlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. İkincisi, İsrail'le ilişkilerin normalleşmesi sürecinde, Türk diplomasisinin Gazze'ye yönelik ablukanın hafifletilmesi konusunda daha güçlü bir argüman kazanmasına katkı sağlıyor. Bölgesel istikrar açısından, Gazze'de derinleşen sağlık ve yoksulluk krizleri, Türkiye'nin Orta Doğu'da giderek büyüyen askeri ve diplomatik angajmanını haklı çıkarıyor.
