Gazze Şeridi'nin güneyinde, Mostafa Shaaban ailesi için bir çadırın köşesinde perde arkasında ilkel bir tuvalet yaptı. Kumlu toprağa sığ bir çukur kazdı, etrafına beton döktü, deliksiz bir kovayı deliğe yerleştirdi ve üstüne kırık bir plastik klozet kapağı koydu. Bu, 1,9 milyon yerinden edilmiş Filistinlinin yaşadığı çadır kentlerdeki hijyen krizinin sadece bir örneği. Birleşmiş Milletler raporlarına göre, bölgede neredeyse hiçbir düzgün tuvalet veya kanalizasyon sistemi bulunmuyor.
Hijyen Krizinin Boyutları
Gazze'deki çadır kentlerde tuvalet ihtiyacı, açık alanlarda, plastik torbalarla veya Shaaban'ın yaptığı gibi ilkel çukurlarla gideriliyor. BM Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım Ajansı (UNRWA), bölgede en az 155 bin kişi başına bir tuvalet düştüğünü, bunun da yetersiz olduğunu belirtiyor. Özellikle kadın ve çocuklar için hijyen koşulları dayanılmaz; kadınlar mahremiyet ihlali tehlikesiyle yüzleşiyor. Çadır kentlerde kolera ve hepatit gibi su kaynaklı hastalıkların yayılma riski her geçen gün artıyor. Dünya Sağlık Örgütü, sadece temiz su eksikliği nedeniyle her gün yüzlerce çocuğun hastalandığını bildiriyor.
Shaaban gibi aileler, tuvaletlerini her gün kürekle temizleyip plastik torbalarda toplamak zorunda. Atıklar, çadır kentlerin kenarında birikiyor, sinek ve kemirgenleri çekiyor. Yağmur yağdığında kanalizasyon çadırlara sızıyor. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi, temel hijyen malzemesi sıkıntısının 'eşi benzeri görülmemiş' olduğunu belirtiyor. Eylül 2023'ten bu yana Gazze'ye giren insani yardım tırlarında tuvalet kağıdı veya sabun neredeyse hiç yer almadı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu hijyen krizi, sadece bölgeyi değil, tüm insanlığı utandırıyor. BM Genel Sekreteri António Guterres, Gazze'deki insani durumu 'felaket' olarak nitelendirirken, acil ateşkes ve insani yardımın kesintisiz ulaştırılması çağrısında bulundu. Mısır ve Ürdün gibi komşu ülkeler, sınır kapıları üzerinden yardım sevk etmeye çalışsa da İsrail'in katı engellemeleri ve güvenlik kontrolleri süreci yavaşlatıyor. Uluslararası Kızılhaç Komitesi tuvalet ve temizlik istasyonları kurmak için çalışıyor ancak bu çalışmalar çatışma engeline takılıyor. Su kuyuları ve pompalar savaşta hasar gördü, elektrik yok; bu da hijyen koşullarını daha da kötüleştiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Gazze'deki insani krize kayıtsız kalmamış, AFAD ve Kızılay aracılığıyla yardım göndermiştir. Ancak bu yardımların yetersiz kaldığı ve tuvalet temizliği gibi temel ihtiyaçların karşılanamadığı görülmektedir. Türkiye, İsrail-Filistin çatışmasında arabulucu rolü üstlenmeye çalışırken, bu tür insani raporlar Ankara'nın diplomaside daha fazla inisiyatif almasını gerektirebilir. Ayrıca, Gazze'deki sağlık ve hijyen krizinin bölgesel istikrarsızlığı derinleştirme potansiyeli, Türkiye'nin Doğu Akdeniz politikaları açısından yakından izlenmelidir.
