Gana'nın muhafazakar toplumsal yapısını derinden etkileyebilecek tartışmalı bir yasa tasarısı, ülkenin parlamentosundan geçerek Cumhurbaşkanı Nana Akufo-Addo'nun masasına ulaştı. Şubat 2024'te milletvekillerinin çoğunluğunun desteğiyle kabul edilen tasarı, LGBTQ+ topluluğuna mensup bireylere ve bu bireylerin haklarını savunanlara 3 ila 5 yıl arasında hapis cezası öngörüyor. Cumhurbaşkanı Akufo-Addo, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, bu karmaşık ve hassas yasanın imzalanmadan önce kapsamlı bir incelemeden geçirileceğini belirtti. Bu süreçte yasanın anayasaya ve uluslararası insan hakları sözleşmelerine uygunluğu titizlikle değerlendirilecek.
Tasarının arka planı ve içeriği
Söz konusu yasa tasarısı, Gana'da eşcinsel ilişkileri suç sayan mevcut yasaların çok ötesine geçiyor. Tasarı, yalnızca eşcinsel eylemleri değil, aynı zamanda LGBTQ+ kimliğine sahip olmayı, bu kimliği ifade etmeyi ve bu topluluğu destekleyen örgütlenmeleri de cezalandırıyor. Ayrıca, LGBTQ+ bireylere yönelik sağlık hizmetleri, barınma veya danışmanlık gibi destek hizmetleri sunanlara da ağır yaptırımlar getiriyor. Yasanın en dikkat çekici maddelerinden biri, LGBTQ+ hakları savunucularının kurduğu derneklerin kapatılmasını ve bu derneklerin faaliyetlerine katılanlara hapis cezası verilmesini öngörüyor.
Tasarının Meclis'teki oylaması sırasında yoğun tartışmalar yaşandı. İktidardaki Yeni Vatansever Parti'nin (NPP) çoğunluğu tasarıyı desteklerken, ana muhalefetteki Ulusal Demokratik Kongre (NDC) içinden de önemli sayıda milletvekili lehte oy kullandı. Ancak bazı muhalif sesler, yasanın insan hakları ihlallerine yol açacağı ve Gana'nın uluslararası itibarına zarar vereceği uyarısında bulundu.
Bölgesel ve küresel boyut
Gana'daki bu gelişme, Sahra Altı Afrika'da LGBTQ+ hakları konusunda artan bir baskı dalgasının parçası olarak değerlendiriliyor. Uganda, Kenya ve Nijerya gibi ülkelerde de benzer yasalar kabul edilmiş veya tartışılmıştı. Uganda, 2023'te dünyanın en sert LGBTQ+ karşıtı yasalarından birini çıkarmış ve bu yasa uluslararası toplumun geniş çaplı tepkisini çekmişti. Gana'nın bu yasayı onaylaması halinde, ülkenin Batılı bağışçılar ve uluslararası finans kuruluşlarıyla ilişkilerinin zarar görmesi bekleniyor. ABD ve Avrupa Birliği, insan hakları ihlallerine yol açacak yasalar karşısında yaptırım uygulama veya mali yardımları kesme tehdidinde bulunmuştu.
Öte yandan, yasanın Cumhurbaşkanı Akufo-Addo tarafından onaylanmaması durumunda, ülkede siyasi bir kriz yaşanabileceği yorumları yapılıyor. Muhafazakar dini liderler ve geleneksel otoriteler, yasanın bir an önce yürürlüğe girmesi için baskı yaparken, sivil toplum örgütleri ve uluslararası insan hakları grupları cumhurbaşkanına vetoya çağırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Gana'daki bu gelişme, Türkiye'nin Afrika kıtasındaki diplomatik ve ekonomik ilişkileri açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, son yıllarda Sahra Altı Afrika ülkeleriyle ticari ve kültürel bağlarını güçlendirirken, benzer insan hakları tartışmaları kimi zaman iki taraflı ilişkilerde hassasiyet yaratabiliyor. Gana, Türkiye'nin Batı Afrika'daki önemli ticaret ortaklarından biri konumunda. Bu tür iç siyasi gelişmeler, Türk şirketlerinin bölgedeki yatırım ortamını ve ülkenin uluslararası itibarını etkileyebilir. Bununla birlikte, LGBTQ+ hakları konusu Türkiye'de de hassas bir siyasi gündem maddesi olduğundan, Gana'daki gelişmeler Türkiye'deki benzer tartışmaları da dolaylı olarak etkileyebilir.
