İsrailli ve Filistinli sivil toplum kuruluşları, iki devletli çözümün giderek zayıfladığı bir dönemde 12 Haziran Cuma günü Fransa'da bir araya geliyor. Paris'in ev sahipliğinde düzenlenen toplantıda, uluslararası toplumun bu çözümden vazgeçmemesi için çağrı yapılması bekleniyor. Fransa, Gazze'de devam eden savaş ve bölgedeki artan gerilim ortamında iki devletli çözümü yeniden gündeme taşımayı amaçlıyor.
Gelişmenin arka planı ve toplantının ayrıntıları
Toplantıya, İsrail ve Filistin'den barış, insan hakları ve diyalog alanında çalışan çok sayıda sivil toplum kuruluşu katılıyor. Görüşmelerin ana gündem maddesi, 1967 sınırları temelinde bağımsız bir Filistin devletinin kurulması ve İsrail'in güvenlik endişelerinin giderilmesi olacak. Fransa Dışişleri Bakanlığı, bu tür sivil toplum girişimlerinin resmi müzakere masalarına alternatif değil, tamamlayıcı olduğunu vurguluyor.
Toplantı, Paris'in uzun süredir desteklediği iki devletli çözümün uluslararası kamuoyunda yeniden canlandırılmasına yönelik bir çaba olarak değerlendiriliyor. Özellikle ABD'nin arabuluculuk rolünün zayıfladığı ve İsrail'deki sağcı hükümetin Filistin devletine karşı çıktığı bir ortamda, Avrupa ülkeleri ve sivil toplum aktörleri daha aktif bir rol üstlenmeye çalışıyor.
Bölgesel ve küresel bağlam
İki devletli çözüm, on yıllardır uluslararası toplumun Filistin sorununa yönelik temel politika hedefi olmuştur. Ancak İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetlerini genişletmesi, Filistin yönetiminin bölünmüş yapısı ve son olarak 7 Ekim 2023'te başlayan Gazze savaşı, bu çözümü fiilen imkânsız hale getirme riskini doğurmuştur. Bölgedeki şiddet sarmalı, ateşkes çabalarını da sekteye uğratmıştır.
Uluslararası Kriz Grubu gibi düşünce kuruluşları, iki devletli çözümün başarısız olması halinde bölgenin uzun vadeli bir istikrarsızlığa sürükleneceği uyarısında bulunuyor. Sivil toplum aktörlerinin bu toplantısı, resmi kanalların tıkandığı bir dönemde alternatif bir zemin yaratma potansiyeli taşıyor. Fransa'nın bu girişimi, Avrupa Birliği içinde de Filistin devletinin tanınması yönünde artan tartışmalarla aynı döneme denk geliyor. İspanya, İrlanda ve Slovenya gibi ülkeler Filistin devletini tek taraflı olarak tanıma adımı atarken, Fransa da benzer bir yönde ilerleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına uzun süredir verdiği destekle biliniyor ve iki devletli çözümü savunuyor. Bu nedenle, Fransa'daki sivil toplum toplantısı, Türkiye'nin de bölgede sivil toplum diplomasisine destek verme arayışında olduğu bir dönemde gerçekleşiyor. Türkiye, özellikle Hamas'la olan angajmanı ve Katar ile ortak arabuluculuk çabalarıyla diplomatik bir rol oynuyor. Fransız girişimi, resmi düzeydeki tıkanıklığı aşmak için sivil toplum kanalını kullanma potansiyeli taşıyor. Bu gelişme, Türkiye'nin BM platformlarında vurguladığı iki devletli çözüm çağrılarını destekleyen bir adım olarak değerlendirilebilir. Ancak Türkiye'nin kendi arabuluculuk rolüyle rekabet etmek yerine, bu tür girişimlerle koordinasyon sağlaması bölgesel istikrar açısından önemli olabilir.
