Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Avrupa güvenlik mimarisini dönüştürmeyi hedefleyen genişletilmiş nükleer caydırıcılık girişimi, Kuzey Avrupa'da yeni bir boyut kazandı. Norveç hükümeti, Fransa'nın nükleer şemsiyesine katılmak üzere Paris'le resmi görüşmelere başlayan en son müttefik oldu. Bu gelişme, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşının yarattığı güvenlik boşluğu ve ABD'nin gelecekteki taahhütlerine dair belirsizliklerin arttığı bir dönemde geliyor. Macron'un 2020'de başlattığı 'Avrupa Nükleer Caydırıcılık Girişimi' (ENDI), Fransa'nın bağımsız nükleer silahlarını Avrupalı ortaklarının korunması için kullanmayı teklif ediyor. Norveç, Finlandiya ve İsveç'in ardından bu mekanizmaya ilgi gösteren üçüncü İskandinav ülkesi oldu.
Gelişmenin arka planı: Nükleer caydırıcılıkta Avrupa arayışı
Macron, Şubat 2020'de yaptığı bir konuşmada, Fransa'nın nükleer silahlarının 'Avrupa'nın hayati çıkarlarını' koruyabileceğini ilan etmişti. Bu açıklama, Berlin ve Brüksel'de karışık tepkiler almış olsa da, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgal etmesiyle birlikte yeniden gündeme geldi. NATO'nun iki nükleer gücü olan ABD ve İngiltere'nin yanında, Fransa'nın bağımsız nükleer cephaneliği (yaklaşık 300 savaş başlığı) Avrupa savunmasında kilit bir rol oynuyor. Ancak Macron'un girişimi, NATO'nun nükleer paylaşım düzenlemelerine alternatif değil, tamamlayıcı bir mekanizma olarak tasarlandı. Norveç'in bu girişime dahil olması, ülkenin NATO üyesi olmasına rağmen ABD'nin nükleer korumasına alternatif arayışını yansıtıyor. Norveç, uzun yıllardır Rusya ile Svalbard ve Arktik bölgesinde yaşadığı gerginlikler nedeniyle güvence arayışında.
Müzakerelerin teknik detayları henüz kamuoyuna açıklanmazken, kaynaklar görüşmelerin hava savunma sistemlerinin entegrasyonu ve nükleer paylaşım prosedürlerini kapsadığını belirtiyor. Fransa, Norveç'e nükleer silah konuşlandırmayı değil, olası bir saldırı durumunda Fransa'nın nükleer gücünü Norveç'in savunması için kullanmayı taahhüt ediyor. Bu, Fransa'nın Almanya, Polonya ve Baltık ülkelerine yaptığı tekliflerle benzerlik taşıyor. Macron yönetimi, girişimin 'Avrupa stratejik özerkliği' vizyonunun bir parçası olduğunu vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut: NATO'ya rakip mi, tamamlayıcı mı?
Fransa'nın bu hamlesi, NATO içinde tartışmalara yol açtı. ABD, Avrupa güvenliğinin temel taşıyıcısı olmayı sürdürürken, Macron'un girişimi Washington'da 'Atlantik ittifakını zayıflatma' endişesiyle karşılandı. Ancak Fransa, teklifinin NATO'ya rakip değil, Avrupa ayağını güçlendiren bir mekanizma olduğunu savunuyor. Özellikle ABD'nin Asya-Pasifik'e odaklanması ve eski Başkan Trump'ın NATO'yu sorgulayan söylemleri, Avrupalı liderleri alternatif güvenlik düzenlemeleri aramaya itti. Norveç'in bu girişime katılması, İskandinav ülkelerinin Rusya'ya karşı ortak savunma hattı oluşturma çabaları bağlamında da önemli. Finlandiya ve İsveç'in NATO'ya katılım süreci henüz tamamlanmamışken, bu ülkelerin Fransa'nın nükleer korumasına talip olması, blok içinde çok katmanlı bir güvenlik yapısının doğduğunu gösteriyor.
Rusya ise gelişmeyi 'provokatif' olarak nitelendirdi. Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, Fransa'nın nükleer silahlarını 'Rusya sınırlarına yaklaştırma' çabalarının gerilimi artıracağını söyledi. Uzmanlara göre, Fransa'nın girişimi ABD'nin nükleer şemsiyesine kıyasla daha sınırlı olsa da, Avrupa'nın Rusya'ya karşı caydırıcılık kapasitesini çeşitlendiriyor. Bununla birlikte, Fransa'nın nükleer cephaneliğinin ABD'ninkine kıyasla küçük olması (ABD'de yaklaşık 5.500 savaş başlığı bulunuyor), bu teklifin sembolik ağırlığını artırırken pratik sınırlarını da ortaya koyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun nükleer paylaşım düzenlemeleri kapsamında ABD'nin İncirlik Hava Üssü'nde konuşlu B61 nükleer bombalarına ev sahipliği yapıyor. Fransa'nın Avrupa'ya yönelik nükleer caydırıcılık girişimi, Türkiye'nin mevcut güvenlik yapısını doğrudan etkilemese de, NATO içinde alternatif güvenlik mekanizmalarının yükselmesi Ankara'nın ittifak içindeki stratejik konumunu dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, uzun süredir NATO'nun güney kanadında kritik bir rol oynarken, kuzey kanadında Fransa öncülüğünde gelişen bu tür girişimler, ittifakın iç dayanışmasını test edebilir. Ayrıca, Fransa'nın Doğu Akdeniz'de Türkiye ile yaşadığı gerilimler göz önüne alındığında, Paris'in artan nükleer rolü Ankara tarafından yakından izleniyor.
