Fransa, 15 Haziran'da kapılarını açacak olan 2026 Eurosatory Uluslararası Savunma ve Güvenlik Fuarı’nda İsrail’e ait saldırı silahlarının sergilenmesini yasakladı. Paris yönetiminin aldığı bu karar, Avrupa’nın en büyük savunma sanayii etkinliklerinden biri olan fuarda İsrail’in varlığını sınırlandırırken, Gazze’de devam eden savaş ve uluslararası insancıl hukuk ihlalleri tartışmaları ışığında geldi. Fransa Savunma Bakanlığı, yasağın “mevcut uluslararası durum” gerekçesiyle uygulandığını duyurdu. İsrail savunma şirketlerinin fuarda yalnızca savunma amaçlı sistemlerini sergileyebileceği, saldırı silahlarının ise tamamen fuar dışında bırakılacağı belirtildi.
Gelişmenin arka planı
Eurosatory, her iki yılda bir Paris’in kuzeyindeki Villepinte fuar merkezinde düzenlenen ve dünyanın dört bir yanından savunma sanayii devlerini bir araya getiren prestijli bir etkinlik. 2024 yılında yaklaşık 2.000 katılımcı ve 100.000’den fazla ziyaretçiyi ağırlayan fuar, küresel silah ticaretinin nabzını tutan platformlardan biri. Fransa’nın bu kararı, özellikle Gazze’deki savaşın ardından İsrail’e yönelik artan uluslararası eleştirilerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütleri, İsrail’in Gazze’deki operasyonlarında sivil kayıpların yüksek olması nedeniyle orantısız güç kullandığını ve uluslararası hukuku ihlal ettiğini savunuyor. Fransa Dışişleri Bakanlığı, kararın “Fransa’nın uluslararası hukuka ve insancıl değerlere bağlılığının bir göstergesi” olduğunu açıkladı. Ancak İsrail hükümeti kararı kınayarak, “antisemitizm ve çifte standart” olarak nitelendirdi. İsrail Savunma Bakanlığı, fuarda kısıtlama olmaksızın yer almayı planladıklarını ve bu yasağın ticari anlaşmalarını olumsuz etkileyeceğini belirtti. Öte yandan, Fransa’nın kararının ardından bazı Avrupa ülkelerinin de benzer adımlar atabileceği konuşuluyor. Almanya ve İtalya’nın, savunma fuarlarında İsrail’e yönelik kısıtlamaları değerlendirdiği iddia ediliyor. Fuar organizatörleri, yasağın yalnızca saldırı silahlarını kapsadığını, İsrail’in füze savunma sistemleri gibi savunma teknolojilerinin sergilenmesine izin verileceğini duyurdu. Bu durum, İsrail’in Iron Dome (Demir Kubbe) gibi sistemlerinin fuarda yer alabileceği anlamına geliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Fransa’nın kararı, sadece ticari bir kısıtlama değil, aynı zamanda Avrupa Birliği içinde İsrail’e yönelik artan siyasi baskının da bir parçası. İspanya, İrlanda ve Belçika gibi ülkeler, Gazze’deki savaşın ardından İsrail’e silah ambargosu uygulanması çağrısında bulunmuştu. Fransa’nın bu adımı, AB’nin ortak bir savunma politikası oluşturma çabalarında da yeni bir tartışma başlattı. Brüksel’deki yetkililer, İsrail’e yönelik silah satışlarının kısıtlanmasının AB’nin genel güvenlik çıkarlarına zarar verebileceğini savunurken, insan hakları odaklı bir dış politika izlenmesi gerektiğini düşünen ülkeler bu kararı memnuniyetle karşıladı. Bölgesel olarak, Ortadoğu’da İsrail’e yönelik bu tür yasaklar, İsrail’in askeri kapasitesini zayıflatma potansiyeli taşıyor. Özellikle İran ve Hizbullah gibi aktörler, Fransa’nın kararını kendi tezlerini destekleyen bir gelişme olarak yorumlayabilir. Ayrıca, ABD’nin İsrail’e verdiği sürekli askeri desteğin aksine, Avrupa’nın bu tür kısıtlamalarla farklı bir duruş sergilemesi, transatlantik ilişkilerde de yeni gerilimlere yol açabilir. Savunma sanayii açısından bakıldığında, Fransa’nın kararı İsrail savunma şirketlerinin Avrupa pazarındaki konumunu zayıflatabilir. İsrail, özellikle insansız hava araçları, elektronik harp sistemleri ve siber güvenlik alanında Avrupa’ya önemli ihracat yapıyor. Bu yasak, İsrailli firmaları yeni pazarlar aramaya itebilirken, Avrupalı rakiplerine de avantaj sağlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fransa’nın aldığı bu karar, Türkiye’nin savunma sanayii ihracat stratejileri açısından önemli fırsatlar sunabilir. Türkiye, insansız hava araçları ve zırhlı araçlar gibi alanlarda Avrupa pazarında İsrail ile rekabet ediyor. İsrail’in Eurosatory’de kısıtlanması, Türk savunma firmalarının fuarda daha fazla öne çıkmasına ve alternatif alıcılarla bağlantı kurmasına olanak tanıyabilir. Ayrıca, bu durum Türkiye’nin uluslararası platformlarda İsrail’e yönelik eleştirilerini meşrulaştıracak bir diplomatik argüman olarak kullanılabilir. Ancak, Türkiye’nin kendi savunma fuarlarında benzer kısıtlamalar getirip getirmeyeceği belirsiz. Ankara, Filistin davasına verdiği destekle bilinse de, savunma sanayiinde ticari ilişkileri ön planda tutuyor. Öte yandan, kararın AB’nin Ortadoğu politikasındaki bölünmeleri derinleştirmesi, Türkiye’nin AB ile ilişkilerinde yeni diyalog kanalları açabilir. Türkiye, Gazze’deki savaşın sona erdirilmesi için arabuluculuk çabalarını sürdürürken, Fransa’nın bu adımı Türkiye’nin uluslararası alandaki insani duruşunu güçlendirebilir. Sonuç olarak, gelişme Türkiye için hem diplomatik hem de ekonomik fırsatlar barındırıyor.
