Fransa, Almanya ve İspanya arasında yürütülen Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (FCAS) savaş uçağı projesi, Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in kararıyla fiilen sona erdi. Alman hükümet kaynaklarına göre Merz, Fransız mevkidaşı Emmanuel Macron’a yaptığı teklifte, üç ülkenin altıncı nesil savaş uçağı geliştirme çabalarını durdurup, bunun yerine sadece projenin yazılım ve ağ bileşeni olan “muharebe bulutu” (combat cloud) iletişim ağının ortaklaşa geliştirilmesini sürdürmeyi önerdi. Bu teklif, 2040’lı yıllarda hizmete girmesi planlanan ve Eurofighter Typhoon’un yerini alması beklenen FCAS programının temel hedefini ortadan kaldırdığı için projenin ölümü olarak yorumlandı.
Projenin arka planı ve krizin nedenleri
FCAS, Avrupa’nın en iddialı savunma projelerinden biri olarak 2017 yılında Fransa ve Almanya liderliğinde başlatılmış, 2019’da İspanya’nın katılımıyla genişlemişti. Proje kapsamında bir ana savaş uçağı, insansız hava araçları (İHA) ve muharebe bulutu adı verilen yapay zeka destekli bir komuta kontrol ağı geliştirilmesi planlanıyordu. Ancak başından beri iki ülke arasında iş paylaşımı, fikri mülkiyet hakları, ihracat kontrolleri ve teknoloji transferi konularında anlaşmazlıklar yaşanıyordu. Alman havacılık devi Airbus ile Fransız rakibi Dassault Aviation arasındaki rekabet, projeyi sürekli olarak tıkamıştı. Özellikle Dassault’nun liderlik talepleri ve Airbus’ın eşit pay talebi, 2022’de imzalanan çerçeve anlaşmasına rağmen giderilememişti. Merz’in önerisi, bu temel uyuşmazlığın artık aşılamayacağını ve Almanya’nın projeden çekilme kararına yaklaştığını gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
FCAS’ın çöküşü, Avrupa savunma entegrasyonu açısından ağır bir darbe olarak değerlendiriliyor. Avrupa Birliği’nin stratejik özerklik hedefinin en önemli sembol projelerinden biri olarak görülen FCAS, Birleşik Krallık ve İtalya’nın liderliğindeki Global Combat Air Programme (GCAP) ile rekabet halindeydi. Şimdi Avrupa’da iki ayrı altıncı nesil savaş uçağı programı oluşması, kıtasal kaynakların verimsiz kullanımına ve NATO içinde ABD’ye bağımlılığın artmasına yol açabilir. Fransa’nın alternatif olarak ulusal bir program başlatması veya GCAP’e katılması gündeme gelebilir. Almanya ise savunma harcamalarını artırma sözü vermesine rağmen, şimdilik sadece mevcut Eurofighter Typhoon’u modernize etmeye odaklanabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
FCAS’ın durdurulması, Türkiye’nin KAAN savaş uçağı projesi için alternatif bir rekabet baskısını ortadan kaldırıyor. Türkiye, milli muharip uçağı KAAN’ı 2030’lu yılların başında hizmete sokmayı hedeflerken, Avrupa’nın en iddialı hava gücü projesinin çökmesi, Türkiye’nin bölgesel hava gücü dengesinde elini güçlendirebilir. Öte yandan, Avrupa’nın iki rakip programa bölünmesi, savunma teknolojisi transferi ve iş birliği konularında Türkiye için yeni fırsatlar veya engeller yaratabilir. Ankara’nın, mevcut Eurofighter alım süreci ve İngiltere ile GCAP görüşmeleri bağlamında bu gelişmeyi dikkatle izlemesi bekleniyor.
