Florida'nın Jupiter kentinin 5 mil açığında, 4,5 ila 9 metre derinlikte bir kutu çürümüş balık sarkıtılıyor ve köpek balıkları onunla birlikte yukarı aşağı yüzüyordu. Ara sıra Tanner Mansell kutuya uzanıp bir balık başı çıkarıyor ve suyun içinde sallıyor, köpek balıkları kısa sürede etrafını sarıyordu. Bu manzara, bölgede onlarca yıldır süregelen köpek balığı besleme turlarının tipik bir sahnesiydi. Ancak bu kez durum farklıydı: Florida Balık ve Yaban Hayatı Koruma Komisyonu (FWC), kıyı sularında köpek balıklarının beslenmesini yasaklayan yeni bir düzenleme getirmişti. Bu yasak, sadece bir turizm faaliyetini değil, aynı zamanda okyanusların değişen dengesi konusundaki derin bir çatışmayı da ortaya çıkarıyor.
Yasağın Arka Planı: Köpek Balığı Besleme Neden Sorunlu Görülüyor?
FWC'nin yasağı, köpek balıklarının insanlarla alışkanlık kazanmasını, yani 'beslenme karşısında insan varlığını yiyecekle eşleştirmelerini' engellemeyi hedefliyor. Uzmanlar, düzenli beslemenin köpek balıklarının doğal avlanma davranışlarını değiştirdiğini, onları teknelerle veya yüzücülerle daha cesur hale getirdiğini belirtiyor. Örneğin, 2022'de Maine'de bir köpek balığı saldırısının, bölgede yoğun besleme turları sonrası gerçekleştiği düşünülüyor. Ancak tartışmanın diğer tarafı da güçlü: Turizm işletmecileri, yasağın yerel ekonomiye darbe vuracağını ve aslında beslemenin eğitim amaçlı olduğunu savunuyor. Mansell gibi rehberler, bu faaliyetin insanlara köpek balıkları hakkında bilgi verirken onları koruma altına almayı teşvik ettiğini söylüyor. Dahası, bazı bilim insanları, iklim değişikliği nedeniyle deniz sıcaklıkları yükseldikçe köpek balıklarının göç yollarının değiştiğini ve beslenme turlarının türler hakkında veri toplamak için eşsiz bir fırsat sunduğunu ekliyor.
Değişen Denizler: İklim Krizinin Köpek Balıklarına Etkisi
Florida kıyılarındaki bu tartışma, aslında daha büyük bir küresel sorunun parçası: iklim değişikliği deniz ekosistemlerini nasıl dönüştürüyor? Son on yılda, Meksika Körfezi'ndeki deniz suyu sıcaklığı ortalamada 1°C'den fazla arttı. Bu, köpek balığı türlerinin kuzeye doğru göçünü hızlandırdı ve daha önce nadir görülen türlerin Florida bölgesinde sıkça görülmesine yol açtı. Örneğin, boğa köpek balığı (bull shark) daha sıcak suları tercih ederken, siyah uçlu köpek balığı gibi türler kuzeye kayıyor. Bu değişim, sadece turizmi değil, aynı zamanda balıkçılık endüstrisini ve kıyı yönetimini de etkiliyor. Ancak besleme yasağının koruma amaçlı olduğu kadar, aynı zamanda bir 'yönetişim' sorununu da yansıttığını belirtmek gerek. FWC, 2024'te yayımladığı bir raporda, 'insan-yaban hayatı çatışmalarının iklim kriziyle arttığını' ve 'besleme gibi faaliyetlerin bu çatışmaları derinleştirdiğini' vurguladı. Ancak eleştirmenler, yasağın köpek balığı popülasyonlarını korumak yerine turistik faaliyetleri suçlu ilan etmek olduğunu, asıl sorunun deniz kirliliği ve aşırı avlanma olduğunu söylüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Florida'da köpek balığı besleme yasağı üzerinden şekillenen bu tartışma, Türkiye için de önemli çıkarımlar içeriyor. Özellikle Akdeniz kıyılarımızda deniz suyu sıcaklıkları her on yılda 0.5°C artıyor; bu değişim köpek balığı göçleri ve ekosistem dengesini etkiliyor. Türkiye'nin de içinde bulunduğu bölgede, köpek balığı türlerinin azalması (örneğin, boz camgöz (school shark) popülasyonundaki yüzde 80'lik düşüş) benzer yönetişim sorunlarını gündeme getiriyor. Ancak Türkiye'de henüz köpek balığı besleme turlarına dair spesifik bir düzenleme bulunmuyor. Bu örnek, ülkemizin turizm potansiyeli yüksek kıyı bölgelerinde, ekolojik hassasiyetler ile ekonomik faydalar arasında nasıl bir denge kurulması gerektiğine dair bir erken uyarı niteliğinde. Ayrıca, iklim değişikliğinin deniz canlıları üzerindeki etkilerinin yönetimi konusunda uluslararası işbirliğinin önemini vurguluyor; zira köpek balıkları sınır tanımayan türlerdir.
