ABD'nin Florida eyaletinde bir bomba imha ekibi, 4 Temmuz Bağımsızlık Günü kutlamaları öncesinde havai fişeklerin potansiyel tehlikelerine dikkat çekmek amacıyla bir gösteri düzenledi. Volusia County Şerif Ofisi bünyesindeki Bomba İmha Timi, çeşitli havai fişek türlerinin patlama gücünü ve yaratabileceği hasarı simüle etti. Yetkililer, her yıl binlerce kişinin havai fişek kazaları nedeniyle yaralandığını ve bu kazaların büyük kısmının önlenebilir olduğunu vurguladı. Gösteride, özellikle yasa dışı ve profesyonel kullanıma yönelik havai fişeklerin ne kadar tehlikeli olabileceği uygulamalı olarak gösterildi.
Havai fişek kazalarının boyutu ve güvenlik önlemleri
ABD Tüketici Ürün Güvenliği Komisyonu (CPSC) verilerine göre, 2023 yılında havai fişeklerle ilgili kazalarda en az 8 kişi hayatını kaybetti ve yaklaşık 9 bin 700 kişi acil servislere başvurdu. Kurbanların çoğunluğunu erkekler ve 20-30 yaş arası yetişkinler oluşturuyor. En sık görülen yaralanma türleri arasında el ve parmak yanıkları, göz travmaları ve yüz yaralanmaları yer alıyor. Florida'daki bomba imha ekibinin gösterisi, sıradan bir havai fişeğin bile bir elmayı nasıl paramparça edebileceğini veya bir karpuzu nasıl patlatabileceğini göstererek, bu ürünlerin aslında birer patlayıcı olduğu gerçeğini hatırlatmayı amaçladı.
Uzmanlar, tüketicilerin yalnızca yasal ve etiketli ürünleri kullanması, havai fişekleri asla çocuklara vermemesi, patlamayan havai fişeklere yaklaşmaması ve kullanım sırasında yangın söndürücü bulundurması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca alkol tüketimiyle birlikte havai fişek kullanımının kaza riskini önemli ölçüde artırdığına dikkat çekiliyor.
Küresel boyutta havai fişek kullanımı ve denetimler
Havai fişek kazaları yalnızca ABD'ye özgü bir sorun değil; dünya genelinde özellikle yılbaşı, bağımsızlık günleri ve dini bayramlarda benzer vakalar yaşanıyor. Çin, havai fişek üretiminde dünya lideri konumunda olup, ürünlerin büyük kısmı ABD ve Avrupa'ya ihraç ediliyor. Ancak son yıllarda birçok ülke, hem kazaları hem de hava kirliliğini azaltmak amacıyla havai fişek kullanımına sınırlamalar getiriyor. Örneğin Almanya'nın bazı eyaletleri, gürültü kirliliği ve hayvanlar üzerindeki olumsuz etkiler nedeniyle özel havai fişek kullanımını yasaklama yönünde adımlar atıyor. İtalya'da ise her yıl yüzlerce kişi havai fişek kazalarında yaralanıyor ve hükümet, satış ve kullanım kurallarını sıkılaştırıyor.
ABD'de ise federal düzenlemelerin yanı sıra eyalet bazında farklı kurallar uygulanıyor. Florida gibi sıcak ve kuru iklime sahip bölgelerde, havai fişeklerin yol açtığı yangın riski de büyük bir endişe kaynağı. Geçtiğimiz yıl, Kaliforniya'da havai fişek kaynaklı orman yangınlarında milyonlarca dolar zarar oluşmuştu. Bu nedenle bomba imha ekipleri, kamuoyunu bilinçlendirme çalışmalarına ağırlık veriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de havai fişek kullanımı, özellikle düğün, bayram ve yılbaşı gibi özel günlerde yaygındır. Her ne kadar ABD'deki kadar büyük çaplı kaza istatistikleri bulunmasa da, Türkiye'de de her yıl patlayıcı maddelerden kaynaklanan yaralanmalar yaşanmaktadır. İçişleri Bakanlığı'nın genelgeleriyle havai fişek satışı ve kullanımı belirli kurallara bağlanmış olmakla birlikte, denetimlerin artırılması ve kamuoyu farkındalığının yükseltilmesi önem arz etmektedir. Ayrıca, Türkiye'nin de havai fişek üreticisi ve ihracatçısı olması, bu tür güvenlik standartlarının uluslararası normlara uygun hale getirilmesini gerektirmektedir. Küresel çapta artan düzenlemeler, Türk ihracatçılar için de uyum sürecini zorunlu kılmaktadır.
