ABD'de yabancı istihbarat toplama yetkisini düzenleyen kritik bir yasa maddesi, Kongre'nin onay vermemesi halinde bu Cuma günü sona erecek. Foreign Intelligence Surveillance Act (FISA) kapsamındaki 702. madde, Amerikan istihbarat kurumlarına ABD dışındaki kişilerin iletişimlerini mahkeme kararı olmadan izleme ve veri toplama yetkisi tanıyor. Federal Konut Finansmanı Ajansı (FHFA) Direktörü Bill Pulte'un ülkenin en üst düzey istihbarat yetkilisi olarak atanması, 702. maddenin yenilenmesi tartışmalarını başka bir boyuta taşıdı. Pulte, Senato'daki onay sürecinde bu yasanın önemini vurgularken, özellikle siber tehditler ve terörle mücadele kapsamında maddenin vazgeçilmez olduğunu savundu.
FISA 702 Nedir ve Neden Tartışılıyor?
FISA'nın 702. maddesi, ilk kez 2008 yılında yürürlüğe girdi ve o tarihten bu yana birkaç kez yenilendi. Bu madde, Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) ve Federal Soruşturma Bürosu (FBI) gibi kurumların, ABD dışındaki kişilerin internet ve telefon iletişimlerini hedef almasına olanak tanıyor. Hedef alınan kişinin ABD'de bulunan bir kişiyle iletişim kurması durumunda, Amerikan vatandaşlarının verileri de dolaylı olarak toplanabiliyor. İşte bu nokta, sivil özgürlükler ve mahremiyet savunucularının en büyük endişesi.
Son yenileme döneminde, özellikle 2020 yılında FBI'ın yanlışlıkla bir Amerikan vatandaşının iletişimlerini izlediğinin ortaya çıkması, Kongre'deki bazı üyelerin maddeye karşı çıkmasına yol açtı. Temsilciler Meclisi Yargı Komitesi Başkanı Jim Jordan gibi muhafazakar isimler, yasanın Amerikan vatandaşlarının anayasal haklarını ihlal ettiğini savunuyor. Diğer taraftan, istihbarat yetkilileri, yasanın yenilenmemesi halinde ABD'nin yabancı tehditleri izleme kabiliyetinin ciddi şekilde zayıflayacağını belirtiyor.
Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan, "Bu yetki olmadan, terör saldırılarını önleme ve yabancı casusluk faaliyetlerini tespit etme konusunda kör kalırız" ifadelerini kullandı. Pentagon da benzer bir uyarı yaparak, askeri istihbaratın yüzde 70'inin 702. madde kapsamında toplanan bilgilere dayandığını açıkladı.
Yenileme için Zaman Daralıyor
Kongre'deki görüşmelerde iki farklı yaklaşım öne çıkıyor. Bazı milletvekilleri, mevcut halinin aynen yenilenmesini isterken, diğerleri Amerikan vatandaşlarının mahremiyetini koruyacak ek düzenlemeler eklenmesini talep ediyor. Temsilciler Meclisi, mart ayında yapılan bir oylamada, yasayı daha sıkı denetim mekanizmalarıyla yenileyen bir tasarıyı kabul etmişti. Ancak Senato'daki görüşmeler henüz tamamlanmadı. Cumhuriyetçi ve Demokrat senatörler arasında, özellikle mahkeme kararı olmadan veri toplama konusunda anlaşmazlık sürüyor.
Eğer Cuma gününe kadar bir uzlaşı sağlanamazsa, yasa yürürlükten kalkacak. Bu durumda, NSA ve FBI'ın yabancı hedeflere yönelik mevcut izleme programları duracak. Ancak geçmişte olduğu gibi, Kongre'nin geriye dönük olarak yasayı yenilemesi ve toplanan verileri onaylaması mümkün. 2008'den bu yana yasa geçici olarak birkaç kez sona ermiş, ancak her seferinde yeniden yürürlüğe konmuştu. Yine de, uzun süreli bir boşluk, istihbarat açıklarına yol açabilir.
Bill Pulte'un atanması da sürece ayrı bir boyut kazandırdı. Pulte, FHFA'daki görevinde mortgage piyasasını düzenlerken, istihbarat alanında deneyimsiz olması bazı senatörler tarafından eleştirildi. Ancak Beyaz Saray, Pulte'un özel sektördeki kriz yönetimi deneyiminin istihbarat teşkilatına yeni bir soluk getireceğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
FISA 702'nin akıbeti, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel istihbarat dengeleri açısından önem taşıyor. ABD'nin yabancı istihbarat toplama kapasitesindeki herhangi bir zayıflama, özellikle Ortadoğu ve Doğu Akdeniz'de terörle mücadele ve siber güvenlik alanlarında ortak operasyonları etkileyebilir. Türkiye, NATO müttefiki olarak ABD istihbaratıyla bilgi paylaşımında bulunuyor. Yasanın sona ermesi, özellikle PKK/YPG gibi ortak tehditlere karşı istihbarat akışında gecikmelere yol açabilir. Ayrıca, Türkiye'deki bazı kurumların ABD merkezli sunucular üzerinden yaptığı iletişimlerin izlenmesi, mahremiyet endişelerini artırabilir. Bu nedenle, sürecin Türkiye'deki dijital güvenlik ve veri koruma politikalarına da yansımaları olabileceği değerlendiriliyor.
