Filipinler'de hızla yükselen elektrik faturaları ve sık sık yaşanan enerji kesintileri, özellikle küçük işletmeleri alternatif enerji kaynaklarına yönelmeye zorluyor. Başkent Manila'nın yaklaşık 180 kilometre kuzeybatısındaki Bataan eyaletine bağlı Pilar kasabasında aile evini kafe ve kahve kavurma tesisine dönüştüren Joab Jorge ve annesi Ces, artan maliyetler karşısında güneş panellerine yatırım yaparak işlerini sürdürülebilir kılmayı başardı. Dream Latte Cafe adlı işletme, güneş enerjisi sayesinde hem elektrik giderlerini düşürdü hem de kesintilerden etkilenmeden faaliyetlerine devam ediyor.
Artan Enerji Maliyetleri ve Kesintiler İşletmeleri Zorluyor
Filipinler, Asya-Pasifik bölgesinin en yüksek elektrik fiyatlarına sahip ülkelerinden biri. Ülkede elektrik birim maliyeti komşu ülkelere kıyasla iki katına kadar çıkabiliyor. Bunun başlıca nedenleri arasında, enerji üretiminde kömür ve doğal gaza aşırı bağımlılık, dağıtım şirketlerinin tekelci yapısı ve altyapı yetersizlikleri yer alıyor. Ayrıca sık sık yaşanan doğal afetler (tayfun, deprem) ve bakım eksiklikleri nedeniyle elektrik kesintileri neredeyse günlük hayatın bir parçası haline gelmiş durumda. Bu durum, özellikle enerji yoğun işletmeler (soğutma, aydınlatma, makine kullanımı) için ciddi bir rekabet dezavantajı yaratıyor.
Joab Jorge, güneş panellerine geçmeden önce aylık elektrik faturalarının 15.000 Filipin pesosu (yaklaşık 270 dolar) civarında olduğunu, bu miktarın kafe gibi küçük bir işletme için çok yüksek olduğunu belirtiyor. Kurdukları 3 kW'lık güneş sistemi sayesinde faturalarını neredeyse yarıya indirdiklerini, üstelik artık kesintilerden etkilenmediklerini vurguluyor. Jorge, "Eskiden elektrik gidince kahve makinemizi çalıştıramıyor, müşterilerimizi bekletmek zorunda kalıyorduk. Artık öyle bir sorunumuz yok" diyor.
Güneş Enerjisi Artık Bir Lüks Değil, Zorunluluk
Filipinler'de güneş enerjisine ilgi sadece ticari işletmelerle sınırlı değil. Artan elektrik faturaları karşısında orta ve üst gelir grubundaki haneler de çatılarına güneş paneli kurulumu için başvuruyor. Hükümet, yenilenebilir enerjiyi teşvik etmek amacıyla 2022'de net ölçüm (net metering) politikasını esnetmiş ve lisans süreçlerini kolaylaştırmıştı. Ancak sektör temsilcileri, güneş enerjisi sistemlerinin ilk kurulum maliyetinin (ortalama 1000-3000 dolar) hâlâ birçok Filipinli için caydırıcı olduğunu belirtiyor. Buna karşın, elektrik fiyatlarındaki artış eğilimi, geri ödeme süresini kısaltarak güneş enerjisini daha cazip hale getiriyor.
Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, Filipinler güneş enerjisi potansiyeli yüksek bir ülke olmasına rağmen, güneş enerjisinin elektrik üretimindeki payı henüz %2'nin altında. Ülkenin iddialı yenilenebilir enerji hedefleri (%35 yenilenebilir payı 2030'a kadar) ve yeşil enerji dönüşümü çabaları, hane ve işletmelerin kendi enerjisini üretmesiyle tamamlanıyor. Uzmanlar, artan talep karşısında güneş paneli ithalatının ve kurulum şirketlerinin sayısının hızla arttığını, maliyetlerin önümüzdeki yıllarda daha da düşeceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Filipinler'deki bu enerji dönüşümü, benzer sorunlar yaşayan Türkiye için önemli dersler barındırıyor. Türkiye de yüksek elektrik fiyatları, döviz kuru baskısı ve arz güvenliği kaygılarıyla karşı karşıya. Filipinler örneği, özellikle çatı tipi güneş enerjisinin hane ve küçük işletmeler için hem maliyet düşürücü hem de enerji bağımsızlığı sağlayıcı bir çözüm olduğunu gösteriyor. Türkiye'de net ölçüm ve lisanssız üretim düzenlemeleri bir süredir uygulanıyor, ancak kurulum maliyetleri ve bürokratik engeller hâlâ dönüşümün önünde duruyor. Ayrıca, enerji fiyatlarındaki sürekli artış, güneş enerjisine yatırımın geri dönüş süresini kısalttığı için bu alanın daha da büyümesi bekleniyor. Filipinler'deki gibi büyük potansiyele rağmen düşük kurulum oranını aşmak için daha güçlü teşvikler ve finansman modelleri geliştirilmesi, Türkiye'nin enerji ithalatı bağımlılığını azaltma hedefine katkı sağlayabilir.
