Filipinler hükümeti, Güney Çin Denizi'ndeki Scarborough Shoal'da (Filipinler'de Panatag Shoal olarak biliniyor) Çin tarafından geçen ay konuşlandırılan yüzer platformun kaldırıldığını resmen doğruladı. Manila yönetimi, söz konusu platformun ‘kapsamlı araştırma’ programı bahanesiyle bölgeye yerleştirildiğini ancak uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtti. Filipinler Dışişleri Bakanlığı, platformun geri çekilmesini ‘olumlu bir adım’ olarak nitelendirirken, bölgedeki egemenlik haklarını korumakta kararlı olduklarını vurguladı. Olay, iki ülke arasında uzun süredir devam eden Güney Çin Denizi anlaşmazlığında yeni bir gerilim noktası olarak kayıtlara geçti.
Gelişmenin Arka Planı
Çin, geçen ay Scarborough Shoal'a 120 metre uzunluğunda bir yüzer platform gönderdi. Pekin yönetimi, bu hamleyi ‘bilimsel araştırma’ faaliyeti olarak tanımladı. Ancak Filipinler ve bölge ülkeleri, Çin'in bu tür adımlarının aslında Güney Çin Denizi'ndeki iddialarını pekiştirmeye yönelik olduğunu savunuyor. Scarborough Shoal, Filipinler'in 200 deniz mili yakınında yer alıyor ve Manila, bu bölgeyi münhasır ekonomik bölgesinin bir parçası olarak görüyor. Çin ise tarihsel haklar temelinde bölgede egemenlik iddia ediyor. Filipinler Dışişleri Bakanı Enrique Manalo, platformun kaldırılmasının diplomatik çabalar sonucu gerçekleştiğini ancak Çin'in bölgedeki askeri varlığının devam ettiğini belirtti.
Uzmanlar, Çin'in yüzer platformları daha önce de benzer şekilde kullandığına dikkat çekiyor. 2012'de Scarborough Shoal'da yaşanan gerilimde Manila, Washington'un arabuluculuğuyla geri adım atmıştı. O tarihten bu yana Çin, bölgede deniz güvenlik güçlerini artırarak Filipinli balıkçıların erişimini kısıtladı. 2016'da Lahey'deki Daimi Tahkim Mahkemesi, Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki iddialarını reddeden bir karar almış olsa da Pekin bu kararı tanımadığını açıkladı. Son olay, taraflar arasında yeni bir diplomatik krize yol açmasa da bölgedeki gerginliğin canlı kaldığını gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güney Çin Denizi, dünyanın en önemli ticaret yollarından birine ev sahipliği yapıyor. Deniz yoluyla taşınan küresel ticaretin yaklaşık üçte biri bu bölgeden geçiyor. Çin'in yapay adalar inşa etme, askeri tesisler kurma ve doğal kaynakları sömürme faaliyetleri, sadece Filipinler'le değil Vietnam, Malezya, Brunei ve Tayvan'la da anlaşmazlıklara neden oluyor. ABD, bölgede müttefikleriyle ortak devriye ve askeri tatbikatlar düzenleyerek Çin'in hakimiyetine karşı koymaya çalışıyor. Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., ABD ile savunma iş birliğini güçlendirirken aynı zamanda Çin'le diyaloğu sürdürerek denge politikası izliyor.
Platformun kaldırılması, kısa vadede bir rahatlama sağlasa da Güney Çin Denizi'ndeki temel sorunlar çözülmüş değil. Çin, Donanma ve Sahil Güvenlik güçleriyle bölgede varlığını sürdürüyor. Filipinler ise savunma harcamalarını artırıyor ve ABD'den F-16 savaş uçakları ile deniz devriye gemileri satın alıyor. ASEAN ülkeleri, Çin'le bir Deniz Davranış Kuralları (COC) üzerinde müzakereleri sürdürüyor ancak Çin'in askeri faaliyetleri bu süreci zorlaştırıyor. Uzmanlara göre, enerji kaynakları ve balıkçılık alanları üzerindeki rekabet, bölgeyi potansiyel bir çatışma bölgesine dönüştürebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Çin Denizi'ndeki gerginlik, Türkiye için doğrudan bir güvenlik tehdidi oluşturmasa da küresel ticaret yollarının güvenliği açısından önem taşıyor. Türkiye, Hint-Pasifik bölgesinde artan Çin-ABD rekabetini yakından izliyor. Özellikle Çin'in Kuşak ve Yol Projesi kapsamında Türkiye ile ilişkilerini geliştirirken, bölgedeki deniz hakimiyeti iddiaları Türkiye'nin deniz ticareti ve enerji güvenliği hesaplarında göz önünde bulundurması gereken bir faktör. Ayrıca, Türkiye'nin Libya ve Doğu Akdeniz'de yaşadığı benzer deniz yetki alanı anlaşmazlıkları, bu tür uluslararası hukuk temelli argümanları Türkiye için de önemli kılıyor. Filipinler'in haklı çıkması, uluslararası hukukun deniz anlaşmazlıklarında caydırıcılığını artırabilir.
