Filipinler'in ünlü offshore kumar merkezlerini (Pogo) yasaklamasının üzerinden iki yıl geçti. Ancak Eylül ayında yüzlerce yabancıya yönelik düzenlenen son baskın, sektörün hala ayakta olduğunu ve yolsuzluk ile yapay zeka teknolojileri sayesinde faaliyetlerini sürdürdüğünü ortaya koydu.
Yasak sonrası dönüşüm: Pogo'lar nasıl hayatta kaldı?
Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., 2022'de göreve geldikten sonra Çinli kumarhane patronlarının ülkeyi bir suç cennetine çevirdiği gerekçesiyle Pogo'ları yasaklama sözü vermişti. 2023'te yürürlüğe giren yasakla birlikte on binlerce Çinli işçi ülkeyi terk etti ve yüzlerce operasyon kapatıldı. Ancak son gelişmeler, yasağın kağıt üzerinde kaldığını ve sektörün yeraltına inerek varlığını sürdürdüğünü gösteriyor.
Eylül 2024'te Ulusal Soruşturma Bürosu (NBI), Manila'nın kuzeyindeki Pampanga eyaletinde bir çağrı merkezine baskın düzenledi. Baskında, çoğu Çinli, Vietnamlı ve Endonezyalı yüzlerce yabancı gözaltına alındı. Yetkililer, bu kişilerin sahte turist vizesiyle ülkeye girdiğini ve yasadışı online kumar operasyonlarında çalıştırıldığını belirtti. Operasyonun, ülke çapında yürütülen daha geniş bir soruşturmanın parçası olduğu ve aralarında polis ve göçmenlik yetkililerinin de bulunduğu bir yolsuzluk ağının ortaya çıkarıldığı ifade edildi.
Uzmanlara göre Pogo'lar, yasak sonrası tamamen yok olmadı; aksine daha küçük, dağınık ve teknoloji odaklı hücrelere bölündü. Yapay zeka destekli sohbet botları, sahte hesaplar ve kripto para transferleri sayesinde denetimden kaçmayı başarıyorlar. Ayrıca bazı operatörler, yasal görünümlü işletmeler (BPO şirketleri, yazılım evleri) altında faaliyet gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Güneydoğu Asya'nın karanlık ekonomisi
Filipinler'deki Pogo sorunu, Güneydoğu Asya'nın genel bir sorununun parçası. Kamboçya, Myanmar ve Laos'ta da benzer offshore kumar ve dolandırıcılık merkezleri bulunuyor. Bu merkezler, yalnızca kumar değil aynı zamanda insan kaçakçılığı, kara para aklama ve siber dolandırıcılık gibi suçlarla da ilişkilendiriliyor. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC), bölgede yüz binlerce kişinin bu ağlarda zorla çalıştırıldığını tahmin ediyor.Filipinler'deki yolsuzluk iddiaları, Devlet Başkanı Marcos'un yönetimi için de bir sınav niteliğinde. Muhalefet, hükümetin Pogo'ları gerçekten bitirmek için istekli olmadığını, çünkü sektörün önemli bir döviz kaynağı olduğunu savunuyor. Ekonomistler, Pogo'ların yasaklanmasının ülkeye yıllık 2 milyar doları aşan bir gelir kaybı yaratabileceğini belirtiyor. Bu nedenle bazı yetkililerin sektörü gizlice desteklediği iddia ediliyor.
Yapay zeka faktörü ise denetimi daha da zorlaştırıyor. Geleneksel kumar operasyonları fiziksel mekanlar gerektirirken, yapay zeka destekli platformlar tamamen çevrimiçi çalışabiliyor ve sunucularını sürekli değiştirebiliyor. Bu da kolluk kuvvetlerinin takibini neredeyse imkansız hale getiriyor. Ayrıca yapay zeka, sahte kimlikler ve deepfake teknolojileriyle yasadışı işçi alımını da kolaylaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Filipinler'deki Pogo sorunu, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de küresel yasadışı kumar ve siber suç ağlarının ulaştığı boyutu göstermesi açısından önemli. Türkiye, son yıllarda yurt dışı kaynaklı yasadışı bahis sitelerine karşı mücadele ediyor. Filipinler'de olduğu gibi yolsuzluk ve teknoloji, bu tür suçların önlenmesini zorlaştırıyor. Ayrıca Güneydoğu Asya'daki bu yapılar, Türkiye'ye yönelik kara para aklama ve terör finansmanı riskleri taşıyor. Türkiye'nin, bölgesel ve uluslararası iş birliklerini güçlendirerek bu ağlara karşı ortak operasyonlar yürütmesi gerekiyor.
