On yıl önce, 12 Temmuz 2016'da Lahey'deki Daimi Tahkim Mahkemesi, Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki geniş kapsamlı egemenlik iddialarının uluslararası hukuka aykırı olduğuna hükmetti. Ancak bu tarihi karar, Çin'in askeri güç kullanarak bölgedeki varlığını artırmasını engelleyemedi. Bugün Filipinli yetkililer ve analistler, Manila'nın denizde hâlâ sayısal ve teknolojik olarak ezildiğini ancak bu hukuki zaferi daha somut bir caydırıcılık aracına dönüştürmeye başladığını söylüyor. Filipinler, uluslararası toplumun desteğini arkasına alarak, hem diplomatik hem de askeri alanda adımlar atıyor.
Lahey Kararının Ardından Değişen Dengeler
Lahey kararı, Çin'in 'dokuz çizgili harita' olarak bilinen iddiasını hukuken geçersiz kıldı. Kararda, Çin'in yapay adalar inşa etmesi ve buraları askerileştirmesi de hukuka aykırı bulundu. Buna rağmen Çin, 2016'dan bu yana Güney Çin Denizi'ndeki yapay adalarına füzeler, savaş uçakları ve radar sistemleri yerleştirdi. Filipinler ise uluslararası hukuka dayanarak, ABD ve diğer müttefikleriyle ortak devriyeler düzenlemeye başladı. Manila, ayrıca sahil güvenlik güçlerini modernize ederek, Çin balıkçı filosu ve donanmasına karşı daha etkin bir varlık göstermeyi hedefliyor.
Filipinler Savunma Bakanlığı, son iki yılda savunma bütçesini yüzde 30 oranında artırdığını duyurdu. Bu kaynaklarla, İsrail ve Güney Kore'den denizaltılar, fırkateynler ve insansız hava araçları satın alındı. Ayrıca, ABD ile imzalanan Genişletilmiş Savunma İşbirliği Anlaşması (EDCA) kapsamında, Filipinler'de dokuz askeri üs ABD güçlerine açıldı. Bu üsler, Güney Çin Denizi'ndeki kriz bölgelerine hızlı müdahale için stratejik öneme sahip.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Filipinler'in caydırıcılık çabaları, sadece ikili bir mesele olmaktan çıkarak bölgesel güvenlik mimarisini etkiliyor. Japonya, Avustralya ve Hindistan gibi ülkeler, Filipinler ile deniz güvenliği işbirliğini artırdı. ASEAN içinde ise Kamboçya ve Laos gibi Çin yanlısı üyeler nedeniyle ortak bir tutum alınamıyor. Ancak Vietnam, Malezya ve Brunei de Çin'in iddialarından etkilenen ülkeler olarak Manila'nın hukuki çabalarını destekliyor. ABD ise Çin'in yayılmacı politikalarına karşı Filipinler'i en güçlü destekleyen ülke konumunda. Washington, Manila'ya 2024 yılında 500 milyon dolar askeri yardım taahhüt etti.
Jeopolitik açıdan, Güney Çin Denizi dünya ticaretinin üçte birine ev sahipliği yapıyor. Çin'in buradaki hakimiyeti, küresel tedarik zincirlerini tehdit ediyor. Filipinler'in direnci, uluslararası hukukun üstünlüğü ilkesini savunan diğer ülkeler için de bir test niteliği taşıyor. Çin'in tepkisi ise sert oluyor; Pekin, Manila'yı 'provokasyon' yapmakla suçluyor ve Ekim 2023'te Ayungin Resifi'nde Filipin gemilerine su sıkma yoluyla müdahale etti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki benzer hukuki mücadeleleriyle paralellik taşıyor. Türkiye, uluslararası hukuku ve deniz yetki alanlarını savunurken, Filipinler'in Lahey kararını caydırıcılığa dönüştürme çabası Ankara için de önemli bir referans olabilir. Ayrıca, Güney Çin Denizi'ndeki gerilim, küresel tedarik zincirlerini etkileyerek Türkiye'nin Asya-Pasifik'le ticaretinde dolaylı sonuçlar doğurabilir. Türkiye, Çin ile ilişkilerini dengede tutarken, uluslararası hukuka dayalı ittifakların önemini bir kez daha gözlemliyor. Ancak doğrudan bir etkiden ziyade, jeopolitik dönüşümün Türkiye'nin dış politika stratejilerine yansımaları izlenmeli.
