Filipinler'de ruh sağlığı uzmanları, ülkedeki erkek intihar oranlarındaki artışa dikkat çekerek, toplumsal cinsiyet normlarının ve damgalanmanın erkeklerin yardım aramasını engellediğini belirtiyor. 40 yaşındaki üniversite profesörü ve ruh sağlığı savunucusu Richardson Mojica, 20'li yaşlarının başında yaygın anksiyete bozukluğu, bipolar bozukluk ve depresyon teşhisi aldı. İşinden tatmin olsa da intihar düşünceleri peşini bırakmadı. Mojica'nın hikayesi, Filipinler'deki erkek intihar krizinin görünen yüzü.
Erkek İntiharlarının Arka Planı
Filipinler İstatistik Kurumu (PSA) verilerine göre, 2020'de intihar nedeniyle ölenlerin sayısı 4.420'ye yükseldi; bu, 2019'a kıyasla %57'lik bir artışa işaret ediyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tahminlerine göre ise ülkede her 100.000 erkekten 3,7'si intihar nedeniyle hayatını kaybediyor; bu oran kadınlarda 1,3. Yani erkeklerde intihar oranı kadınların yaklaşık üç katı. Uzmanlar, resmi rakamların kayıt dışı vakalar nedeniyle gerçek durumu yansıtmadığını düşünüyor.
Ruh sağlığı uzmanlarına göre, Filipinler'de erkeklerin intihar etme olasılığı kadınlardan daha yüksek çünkü erkekler daha ölümcül yöntemler seçiyor ve yardım arama davranışları daha düşük. Kültürel olarak erkeklerin duygusal zayıflık göstermesi hoş karşılanmıyor; 'erkek adam ağlamaz' anlayışı, sorunlarını paylaşmalarını engelliyor. Bu durum, 'adam ol' (man up) baskısı olarak adlandırılıyor.
Richardson Mojica gibi savunucular, bu kalıpları kırmak için çalışıyor. Mojica, "İntihar düşünceleri utanç verici değil, bir hastalık belirtisi" diyor ve erkeklerin de duygularını ifade edebileceği güvenli alanlar yaratılması gerektiğini vurguluyor. Ancak ülkede ruh sağlığı hizmetlerine erişim sınırlı; özellikle kırsal bölgelerde psikiyatrist sayısı çok az. Ayrıca ruh sağlığı hizmetleri için ayrılan bütçe yetersiz.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Filipinler'deki durum, Asya-Pasifik bölgesinde yaygın bir sorunu yansıtıyor. Japonya, Güney Kore ve Tayvan gibi ülkelerde de erkek intihar oranları yüksek. Dünya Sağlık Örgütü, intiharın küresel olarak 15-29 yaş arası gençlerde önde gelen ölüm nedenlerinden biri olduğunu belirtiyor. 2019'da dünya genelinde 700.000'den fazla kişi intihar nedeniyle hayatını kaybetti; bunların çoğunluğu erkekti. Pandemi sonrası ruh sağlığı sorunlarındaki artış, bu krizi daha da derinleştirdi.
Uzmanlar, intiharı önlemede en etkili yöntemin ruh sağlığı hizmetlerine erişimi artırmak ve toplumsal farkındalık yaratmak olduğunu söylüyor. Filipinler'de 2018'de yürürlüğe giren Ruh Sağlığı Yasası, kapsamlı hizmet sunmayı hedefliyor ancak uygulamada aksaklıklar yaşanıyor. Sivil toplum kuruluşları, özellikle erkeklere yönelik programlarla bu boşluğu doldurmaya çalışıyor.
Küresel olarak, 'Movember' gibi kampanyalar erkek sağlığına dikkat çekiyor. Ancak Filipinler gibi muhafazakar toplumlarda, erkeklerin ruh sağlığı sorunlarını dile getirmesi hâlâ tabu. Mojica gibi isimler, kendi deneyimlerini paylaşarak bu tabuyu yıkmaya çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer bir sorun yaşanıyor. TÜİK verilerine göre, 2022'de intihar edenlerin %75'i erkek. Türkiye'de erkek intihar oranı, Filipinler'deki gibi kadınların yaklaşık üç katı. Kültürel benzerlikler dikkat çekici: 'erkek adam ağlamaz' sözü Türkçe'de de yaygın. Bu haber, Türkiye'deki ruh sağlığı politikalarına ışık tutuyor; erkeklere yönelik farkındalık kampanyaları ve hizmetlere erişimin artırılması gerekiyor. Ayrıca, göç, ekonomik sıkıntı gibi faktörler her iki ülkede de intihar riskini artırıyor. Filipinler örneği, Türkiye için de önleyici adımların aciliyetini gösteriyor.
