Filipinler, Çin devlet gazetesi China Daily'nin yayınladığı ve Filipinler'i maymuna benzeten yapay zeka destekli bir videoyu sert bir dille kınadı. Manila yönetimi, söz konusu videonun 'aşağılayıcı ve saygısız' olduğunu belirterek Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik iddialarını meşrulaştırmak için bu tür yöntemlere başvurmasını eleştirdi. Olay, iki ülke arasında zaten gergin olan ilişkileri daha da tırmandırdı.
Gelişmenin arka planı
China Daily'nin sosyal medya hesaplarından yayınlanan videoda, bir maymunun zorla şarkı söylemeye zorlandığı görüntüler eşliğinde Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki hak iddiaları anlatılıyor. Video, Filipinler'in bölgedeki faaliyetlerini eleştiren bir anlatımla sunulurken, Filipinler'in 'maymun gibi davrandığı' ima ediliyor. Filipinler Dışişleri Bakanlığı, yaptığı açıklamada videonun 'diplomatik nezaketten yoksun' olduğunu ve iki ülke arasındaki anlaşmazlıkları çözmek yerine tırmandırdığını ifade etti. Bakanlık ayrıca, Çin'i bölgede uluslararası hukuka saygı göstermeye çağırdı.
Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., konuyla ilgili olarak 'Bu tür çocukça provokasyonlar bizi hedefimizden alıkoyamaz' dedi. Marcos, ülkesinin Güney Çin Denizi'ndeki haklarını savunmaya kararlı olduğunu vurguladı. Çin ise henüz resmi bir yanıt vermezken, China Daily'nin videosunu savunan bazı Çinli yorumcular, videonun 'mizahi bir yaklaşım' olduğunu iddia etti.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu olay, Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik anlaşmazlıklarının sadece askeri ve diplomatik alanlarla sınırlı kalmadığını, medya üzerinden de yürütüldüğünü gösteriyor. Çin, bölgedeki dokuz çizgi (nine-dash line) iddiasını uluslararası mahkemelerin aksi yöndeki kararlarına rağmen sürdürüyor. Filipinler ise 2016'da Lahey'deki Daimi Tahkim Mahkemesi'nde kazandığı dava sonrası haklarını uluslararası hukuk çerçevesinde savunuyor. ABD, Japonya, Avustralya gibi bölgesel güçler de Filipinler'in yanında yer alırken, ASEAN içinde birlik sağlanamıyor. Çin'in medya hamlesi, yumuşak güç savaşının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, bu tür provokasyonların bölgedeki gerilimi artırabileceği ve küçük çaplı çatışma riskini yükseltebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Güney Çin Denizi anlaşmazlığında doğrudan taraf olmasa da, Asya-Pasifik bölgesindeki ekonomik çıkarları ve Çin ile olan ticari bağları nedeniyle bu gelişmeyi yakından izlemektedir. Türkiye, Çin'in Bir Kuşak Bir Yol Projesi kapsamında önemli bir ortak konumundadır. Ancak bu tür diplomatik krizler, bölgesel istikrarı tehdit ederek Türkiye'nin ticaret yollarını ve enerji güvenliğini dolaylı olarak etkileyebilir. Ayrıca, Filipinler'deki Türk vatandaşlarının sayısı artmakta olup, olası bir çatışma durumunda tahliye operasyonları gündeme gelebilir. Türk dış politikası, uluslararası hukuka saygı ve diyalog çağrılarıyla bu tür krizlerde yapıcı bir rol oynamaya çalışmaktadır.
