Filipinler'de geçtiğimiz hafta meydana gelen depremin ardından yıkılan evinin enkazında eşini ve iki küçük çocuğunu kaybeden Roldan Dante, ülkenin büyük bir depreme henüz hazır olmadığının acı bir örneği oldu. 6.8 büyüklüğündeki sarsıntı, özellikle güneydeki Sarangani eyaletinde ağır hasara yol açtı. Dante, deprem anında yakın bir kasabada çalışıyordu; eve döndüğünde geriye sadece moloz yığını kalmıştı. "Keşke bunun olacağını bilseydim, onları alırdım" sözleriyle duygularını ifade eden Dante, hükümetin erken uyarı sistemlerinin yetersizliğini ve yapı denetimlerindeki zafiyetleri gözler önüne seriyor.
Gelişmenin Arka Planı
Filipinler, Pasifik Ateş Çemberi'ndeki konumu nedeniyle dünyanın en fazla depreme maruz kalan ülkelerinden biri. Ancak uzmanlar, ülkenin özellikle kırsal bölgelerdeki yapı stokunun büyük bir depreme dayanamayacağını uzun süredir dile getiriyor. Son depremde Glan kasabasında yüzlerce ev yıkılırken, resmi rakamlara göre can kaybı 18'e yükseldi. Yerel yetkililer, arama kurtarma çalışmalarının yavaş ilerlediğini itiraf ediyor. Filipinler Deprem Araştırmaları Enstitüsü Müdürü Dr. Maria Santos, "Ülke olarak her an 'Büyük Deprem' ile karşılaşabileceğimizi biliyoruz, ancak altyapımız buna hazır değil" diyor.
Depremin merkez üssüne yakın bölgelerdeki hastanelerin yetersiz kalması, yaralılara müdahalede gecikmelere yol açtı. Enerji hatlarının çökmesi ve yolların kapanması nedeniyle birçok köye ulaşılamadı. Hükümet, afet yönetimi bütçesinin artırılacağını açıklasa da, uzmanlar bunun sadece geçici bir çözüm olduğunu savunuyor. Gerçek sorun, yapı denetim mekanizmalarının etkisizliği ve halkın deprem bilincinin düşük olması.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Filipinler'deki bu son deprem, sismik açıdan en riskli bölgelerden biri olan Endonezya, Japonya ve Tayvan gibi diğer Asya ülkelerinde de derin bir kaygı yarattı. Uzmanlar, iklim değişikliğiyle birlikte doğal afetlerin sıklığının ve şiddetinin arttığına dikkat çekiyor. Pasifik bölgesinde erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi için uluslararası işbirliği çağrıları yapılıyor. Özellikle Japonya, deprem hazırlık konusunda Filipinler'e teknik destek sağlamaya hazır olduğunu bildirdi. Ancak maliyetler nedeniyle bu tür işbirliklerinin yavaş ilerlediği biliniyor. Birleşmiş Milletler Afet Risk Azaltma Ofisi, gelişmekte olan ülkelerin deprem gibi afetlere karşı kırılganlığını azaltmak için küresel bir fon oluşturulmasını öneriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Filipinler'deki bu deprem, Türkiye'nin de benzer bir sismik riskle karşı karşıya olduğunu bir kez daha hatırlatıyor. 6 Şubat 2023 depremlerinde yaşanan acı tecrübeler, yapı denetimi ve afet yönetimindeki eksiklikleri ortaya çıkarmıştı. Türkiye'nin, deprem hazırlık konusunda Filipinler ile deneyim paylaşımında bulunması ve uluslararası afet yardımı mekanizmalarını güçlendirmesi olası. Ayrıca, benzer risk altındaki ülkelerle işbirliği yaparak erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesine katkıda bulunabilir. Bu durum, Türkiye'nin bölgesel bir güç olarak yumuşak gücünü artırma potansiyeli taşıyor.
