Fas'ta, İspanya'nın Kuzey Afrika'daki özerk kenti Sebte'ye (Ceuta) yönelik sosyal medya üzerinden yapılan yeni bir toplu göç çağrısının ardından en az 111 kişi gözaltına alındı. Fas İçişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, sınır kentlerinde artırılan güvenlik önlemleri kapsamında, yasa dışı yollardan Sebte'ye geçmeye çalışan 111 kişinin yakalandığı belirtildi. Gözaltına alınanların ifadelerinin ardından adli makamlara sevk edildiği öğrenildi. Bu gelişme, bölgede göç baskısının sürdüğü bir dönemde yaşanıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Son olay, sosyal medya platformlarında yapılan ve yüzlerce kişiyi Sebte'ye kitlesel geçişe teşvik eden çağrılar üzerine meydana geldi. Fas makamları, bu tür çağrıların provokasyon olduğunu ve yasa dışı geçişlerin engelleneceğini duyurdu. Gözaltına alınanların çoğunun genç erkekler olduğu, bazılarının daha önce de yasa dışı geçiş denemelerine karıştığı belirtiliyor.
Fas, 2021'de Sebte'ye kitlesel göç dalgası yaşamış, yaklaşık 10 bin kişinin birkaç gün içinde deniz yoluyla veya sınırdan geçerek kente ulaşması üzerine İspanya ile diplomatik kriz çıkmıştı. O dönemde Fas'ın sınır kontrolünü kasıtlı olarak gevşettiği iddia edilmişti. Bu kez Fas, sınır güvenliğini sıkılaştırarak benzer bir durumun yaşanmamasını hedefliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sebte ve Melilla, Avrupa Birliği'nin Afrika kıtasındaki tek kara sınırını oluşturuyor. Bu nedenle göçmenler için Avrupa'ya açılan kapı niteliğinde. İspanya, Fas ve AB arasında göç konusunda sürekli bir işbirliği ve gerilim dengesi söz konusu. İspanya, Fas'ı göçmen akışını kontrol etmekle görevli bir kilit ülke olarak görüyor. Fas ise göçü, İspanya ile ilişkilerinde bir pazarlık unsuru olarak kullanmakla eleştiriliyor. AB, göçün önlenmesi için Fas'a mali yardım sağlarken, insan hakları örgütleri göçmenlerin kötü muameleye maruz kaldığını iddia ediyor.
Öte yandan, Batı Sahra sorunu da iki ülke arasında bir başka gerilim kaynağı. İspanya, Fas'ın önerdiği özerklik planına destek vererek Fas'ı memnun ederken, Cezayir ile ilişkileri bozuldu. Bu bağlamda göç, iki ülke arasındaki ilişkilerde hassas bir denge unsuru olmaya devam ediyor. Uluslararası Göç Örgütü (IOM) verilerine göre, 2023'te Akdeniz üzerinden Avrupa'ya ulaşmaya çalışan göçmen sayısı arttı. Batı Akdeniz rotası, daha az tehlikeli olmasına rağmen, sıkı güvenlik önlemleri nedeniyle göçmenler için alternatif rotalar oluşturuluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Doğu Akdeniz ve Ege üzerinden Avrupa'ya göç akışının merkezinde yer alıyor. Fas'ta yaşanan bu gelişme, Avrupa'nın göç politikalarının ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gösteriyor. Avrupa Birliği'nin göç yükünü komşu ülkelere devretme eğilimi, Türkiye ile 2016'da yapılan göç anlaşmasıyla benzer bir model ortaya koyuyor. Türkiye, Fas'taki gibi kitlesel göç girişimlerinin önlenmesi için AB ile işbirliğini sürdürürken, insan hakları ve göçmenlerin korunması konularında eleştirilere maruz kalıyor. Bu gelişme, Türkiye'nin göç alanındaki uluslararası konumunu ve AB ile ilişkilerini dolaylı olarak etkileme potansiyeline sahip.
