Fas'ın iç istihbarat servisinin eski bir üyesi, ülkenin 2017 yılından bu yana İsrail yapımı Pegasus casus yazılımını hem yurt içinde hem de yurt dışında çok sayıda hedefe karşı sistematik biçimde kullandığını ortaya koyan çarpıcı ifşaatlarda bulundu. İhbarcı, Fas Güvenlik ve İstihbarat Teşkilatı'nın (DGST) Pegasus'u muhalif gazetecilerden siyasi aktivistlere, yabancı diplomatlardan uluslararası insan hakları savunucularına kadar geniş bir yelpazedeki kişileri izlemek için kullandığını iddia etti. İfşaatlar, Kuzey Afrika ülkesinin dijital gözetim kapasitesine ilişkin daha önce bilinmeyen ayrıntıları gün yüzüne çıkarırken, Fas hükümetinin bu tür iddiaları daha önce reddettiği hatırlatılıyor.
Pegasus'un Fas'taki kullanımı ve hedefleri
İhbarcının verdiği bilgilere göre, DGST 2017 yılında NSO Group tarafından geliştirilen Pegasus yazılımını satın aldıktan sonra, yazılım kısa sürede kurumun en önemli gözetim araçlarından biri haline geldi. Özellikle 2019-2021 yılları arasında, Fas'taki bağımsız gazeteciler, insan hakları örgütleri ve muhalif siyasetçiler yoğun şekilde hedef alındı. İhbarcı, listenin başında gazeteci Omar Radi ve insan hakları aktivisti Maati Monjib gibi isimlerin bulunduğunu belirtti. Ayrıca, Cezayir, Fransa ve İspanya'daki bazı diplomatların telefonlarının da Pegasus tarafından hacklendiği iddia ediliyor. İhbarcı, Fas'ın ayrıca yazılımı komşu ülkelerdeki ayrılıkçı hareketleri izlemek için kullandığını, bu kapsamda Batı Sahra bağımsızlık yanlısı Polisario Cephesi üyelerinin de hedef alındığını söyledi.
Pegasus yazılımı, hedef cihaza kullanıcının herhangi bir işlem yapmasına gerek kalmadan sızabiliyor ve ardından mesajlar, aramalar, fotoğraflar ve hatta şifrelenmiş uygulama verileri dahil tüm bilgilere erişebiliyor. İhbarcı, DGST'nin bu teknolojiyi sadece yabancı istihbarat toplamak için değil, aynı zamanda iç muhalefeti bastırmak için de kullandığını vurguladı. Fas hükümeti ise daha önce yaptığı açıklamalarda Pegasus kullanımını yalanlamış veya sadece yasal çerçevede terörle mücadele amaçlı kullanıldığını savunmuştu.
Bölgesel ve küresel boyut: Casus yazılım skandalları ve uluslararası yansımaları
Fas'taki Pegasus skandalı, küresel çapta casus yazılım kullanımına ilişkin artan endişelerin bir parçası. 2021 yılında uluslararası bir medya konsorsiyumu tarafından yapılan araştırma, dünya genelinde 50 binden fazla telefon numarasının Pegasus tarafından hedef alındığını ortaya koymuştu. Bu numaralar arasında devlet başkanları, başbakanlar, kraliyet ailesi üyeleri, gazeteciler ve insan hakları savunucuları bulunuyordu. Fas, bu araştırmada en yoğun kullanıcılar arasında yer almıştı.
NSO Group, Pegasus'u sadece hükümetlere sattığını ve yazılımın terörle mücadele ve ağır suçların önlenmesi gibi meşru güvenlik amaçlarıyla kullanıldığını iddia ediyor. Ancak ifşaatlar, şirketin bu iddialarının aksine, yazılımın otoriter rejimler tarafından muhalefeti bastırmak için yaygın biçimde kullanıldığını gösteriyor. ABD, NSO Group'u yaptırım listesine alırken, İsrail hükümeti de şirkete yönelik ihracat kontrollerini sıkılaştırdı. Fas'taki ihbarcı, bu gelişmelere rağmen ülkesindeki kullanımın devam ettiğini ve DGST'nin kullandığı yöntemleri gizlemek için yeni taktikler geliştirdiğini iddia ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fas'taki Pegasus skandalı, benzer casus yazılımlarının Türkiye'de de muhalif gazeteciler ve siyasetçilere karşı kullanıldığı iddialarını akla getiriyor. Türkiye, geçmişte Pegasus ve benzeri yazılımları satın almakla suçlanmış, ancak hükümet bu iddiaları reddetmişti. Bu gelişme, uluslararası toplumun siber gözetim araçlarının denetimine yönelik baskılarını artırabilir. Türkiye'nin, özellikle AB ve ABD ile ilişkilerinde bu tür skandalların gündeme gelmesi, dijital haklar ve ifade özgürlüğü konularında eleştirilere yol açabilir. Ayrıca, bölgesel rekabet bağlamında Fas'ın bu tür bir teknolojiyi kullanması, Kuzey Afrika ve Akdeniz'deki güç dengelerini etkileyebilir.
