ABD Hava Kuvvetleri'nin en gelişmiş savaş uçağı olan F-35A'nın birim maliyeti, son partilerde %11,5 oranında artarak 82,5 milyon dolardan 92 milyon dolara çıktı. Air & Space Forces Magazine'in doğruladığı bilgiye göre, beşinci nesil Joint Strike Fighter'ın Hava Kuvvetleri versiyonundaki bu fiyat artışı, savunma sanayii ve askeri planlama açısından önemli sonuçlar doğuracak.
F-35 Programı ve Maliyet Artışının Arka Planı
F-35 Joint Strike Fighter programı, ABD ve müttefikleri için tarihin en pahalı silah projelerinden biri olarak biliniyor. Program, Hava Kuvvetleri için F-35A, Deniz Kuvvetleri için F-35C ve Deniz Piyadeleri için F-35B olmak üzere üç ana varyantta üretiliyor. Son açıklanan fiyat artışı, özellikle F-35A modelini kapsıyor ve bu model, programın en yaygın kullanılan versiyonu olma özelliğini taşıyor.
Maliyet artışının nedeni henüz resmi olarak açıklanmadı. Ancak savunma sanayii uzmanları, enflasyon, tedarik zinciri sorunları, hammadde fiyatlarındaki dalgalanmalar ve teknolojik yükseltmelerin bu artışta etkili olabileceğini belirtiyor. Lockheed Martin'in ana yüklenici olduğu programda, son yıllarda üretim adetlerinin artmasıyla birim maliyetlerin düşmesi bekleniyordu; bu artış, beklentilerin aksine bir gelişme olarak kaydedildi.
F-35A, geleneksel kalkış ve iniş yapabilen, hava üstünlüğü, yakın hava desteği, elektronik harp ve istihbarat, gözetleme ve keşif (ISR) görevlerini yerine getirebilen çok amaçlı bir uçak. Düşük görünürlük (stealth) özelliği, gelişmiş sensör füzyonu ve ağ merkezli harp yetenekleriyle öne çıkıyor. Bu yetenekler, uçağın maliyetinin yüksek olmasının başlıca nedenleri arasında gösteriliyor.
Küresel ve Bölgesel Etkiler
F-35 programı, ABD'nin yanı sıra birçok müttefik ülke tarafından da kullanılıyor. Türkiye, programın başlangıçta ortak ülkelerinden biriydi ancak S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle 2019'da programdan çıkarıldı. Türkiye'nin çıkarılmasının ardından, Türk savunma sanayii kendi beşinci nesil savaş uçağı projesi olan TF-X (Milli Muharip Uçak) üzerinde çalışmalarını hızlandırdı.
F-35A'nın maliyetindeki artış, programı satın alan veya almayı planlayan ülkeler için bütçe planlamalarını etkileyebilir. Özellikle Avrupa ülkeleri, savunma harcamalarını artırma baskısıyla karşı karşıyayken, bu tür maliyet artışları savunma bütçelerinde ek yük oluşturabilir. Ayrıca, F-35'in maliyeti, alternatif savaş uçağı projelerini de etkileyebilir; bazı ülkeler, daha uygun maliyetli seçeneklere yönelebilir.
ABD Hava Kuvvetleri, F-35A'yı gelecekteki hava üstünlüğünün temel unsuru olarak görüyor ve programdan vazgeçme niyetinde değil. Ancak maliyet artışları, Kongre'de ve savunma çevrelerinde tartışmalara yol açabilir. Özellikle, F-35'in işletme ve bakım maliyetlerinin de yüksek olması, toplam sahip olma maliyetini daha da artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, F-35 programından çıkarılmasının ardından hava gücünü modernize etmek için alternatif arayışlara yöneldi. F-35A'nın maliyetindeki artış, Türkiye'nin kendi milli muharip uçak projesi TF-X'in önemini bir kez daha ortaya koyuyor. TF-X'in geliştirilmesi, Türkiye'nin savunma sanayiinde bağımsızlığını artırma hedefi doğrultusunda kritik bir adım. Ayrıca, F-35 maliyetlerindeki artış, Türkiye'nin hava savunma sistemleri ve savaş uçağı tedarikinde çeşitlendirmeye gitmesinin ne kadar isabetli olduğunu gösteriyor.
