Pentagon, F-35 savaş uçaklarının hazırlık oranındaki kritik düşüş nedeniyle ABD Kongresi'nden 13.7 milyar dolarlık ek bütçe talebinde bulundu. ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi’nin (GAO) yayımladığı rapora göre, F-35 filosunun tam görev kabiliyeti oranı 2025 mali yılında yüzde 25’e geriledi. Bu oran, uçakların savaş görevlerini eksiksiz yerine getirebilme kapasitesini ifade ediyor. GAO, düşük hazırlık oranının bakım süreçlerindeki aksaklıklardan, yedek parça tedarik zincirindeki sorunlardan ve modernizasyon gecikmelerinden kaynaklandığını belirtiyor.
Arka Plan ve Nedenler
F-35 programı, ABD'nin en pahalı savunma projelerinden biri olarak biliniyor. 2000'li yılların başında başlatılan program, toplamda 1.7 trilyon dolarlık bir maliyete ulaşmış durumda. GAO raporu, F-35'lerin ortalama olarak yüzde 55 oranında “görev kabil” olduğunu, ancak “tam görev kabil” oranının çok daha düşük olduğunu ortaya koyuyor. Tam görev kabiliyeti, uçağın tüm silah ve sensör sistemlerinin eksiksiz çalışması anlamına geliyor. Rapora göre, motor sorunları, yazılım güncellemelerindeki aksaklıklar ve bakım personeli eksikliği bu düşüşün başlıca nedenleri arasında sayılıyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
F-35, yalnızca ABD'nin değil, aynı zamanda NATO müttefikleri ve diğer ortak ülkelerin de ana hava gücü platformu olmayı hedefliyor. İngiltere, İtalya, Hollanda, Norveç, Avustralya, Japonya, Güney Kore ve İsrail gibi ülkeler F-35 kullanıcıları arasında. Bu ülkeler, uçaklarının hazırlık oranındaki düşüşten doğrudan etkileniyor. Düşük hazırlık oranı, ittifakın caydırıcılık kapasitesini zayıflatıyor ve bakım maliyetlerini artırıyor. Özellikle Çin ve Rusya gibi rakiplerin hava kuvvetlerini modernize ettiği bir dönemde, F-35’in hazırlık sorunları stratejik bir risk oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, F-35 programından 2019 yılında S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle çıkarıldı. Ancak bu gelişme, Türkiye’nin hava gücü modernizasyonu açısından dolaylı önem taşıyor. ABD'nin F-35’te yaşadığı teknik ve mali sorunlar, Türkiye’nin kendi beşinci nesil savaş uçağı projesi KAAN'a verdiği önemi artırıyor. Ayrıca, NATO içinde F-35’e bağımlılığın azaltılması gerektiğini düşünen ülkelerin sesini yükseltmesine neden oluyor. Türkiye, KAAN projesiyle sadece kendi hava sahasını korumakla kalmayıp, aynı zamanda potansiyel bir ihracat pazarı da hedefliyor.
