İngiltere'nin saygın eğitim kurumlarından Exeter Üniversitesi'nin beşeri bilimler, sanat ve sosyal bilimler bölümlerinde 150'ye yakın akademik personeli işten çıkarma planı büyük bir infiale yol açtı. Eski Canterbury Başpiskoposu Rowan Williams ve ünlü film eleştirmeni Mark Kermode'un da aralarında bulunduğu çok sayıda önde gelen yazar, akademisyen ve kanaat önderi, üniversite yönetimine çağrıda bulunarak bu karardan vazgeçilmesini talep ediyor. Plan, Exeter'deki beşeri bilimler fakültesinin neredeyse yarısının işten çıkarılması anlamına geliyor ve bu durum, Birleşik Krallık genelinde yükseköğretimde yaşanan derin mali krizin bir yansıması olarak görülüyor.
Gelişmenin arka planı: Finansman krizi ve beşeri bilimlerin dönüşümü
Exeter Üniversitesi, artan maliyetler ve özellikle beşeri bilimler alanında düşen öğrenci kayıtları nedeniyle ciddi bir bütçe açığıyla karşı karşıya olduğunu açıkladı. Üniversite yönetimi, bu açığı kapatmak için beşeri bilimler, sanat ve sosyal bilimler bölümlerinde kapsamlı bir yeniden yapılanmaya gitmeyi planlıyor. Ancak eleştirmenler, bu hamlenin kısa vadeli mali kaygılarla uzun vadeli akademik mükemmeliyet arasında tehlikeli bir denge kurduğunu savunuyor. Eski Başpiskopos Rowan Williams, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Beşeri bilimler, eleştirel düşünce, tarihsel bilinç ve etik değerlerin gelişmesi için vazgeçilmezdir. Bir üniversitenin bu alanları küçültmesi, kendi varoluş nedenini sorgulaması anlamına gelir" ifadelerini kullandı. Film eleştirmeni Mark Kermode ise sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "Exeter'daki bu karar, eğitimin bir meta olmadığını unutan bir anlayışın ürünüdür. Lütfen bir kez daha düşünün" diyerek tepkisini dile getirdi.
Bölgesel ve küresel boyut: Birleşik Krallık'ta yükseköğretimin geleceği
Exeter Üniversitesi'ndeki bu gelişme, Birleşik Krallık genelinde yükseköğretim sektörünün karşı karşıya olduğu yapısal sorunların bir parçası olarak değerlendiriliyor. Hükümetin üniversitelere sağladığı kaynakların azalması, Brexit sonrası Avrupalı öğrenci sayısındaki düşüş ve enflasyonist baskılar, birçok üniversiteyi benzer kemer sıkma önlemleri almaya itiyor. Ancak eleştirmenler, özellikle beşeri bilimlerin hedef alınmasının, toplumun uzun vadeli entelektüel sermayesine zarar vereceği uyarısında bulunuyor. Ulusal Eğitim Sendikası'nın (NEU) yaptığı açıklamada, "Beşeri bilimler, demokratik bir toplumun temelidir. Bu alanlardaki kesintiler, yalnızca akademik kadroları değil, aynı zamanda öğrencilerin geleceğini ve toplumsal düşünce yapımızı da tehdit etmektedir" denildi. Exeter Üniversitesi Rektörü ise "Zor kararlar almak zorundayız" diyerek planı savunurken, akademisyenler ve öğrenciler kampüste protesto eylemleri düzenlemeye başladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'deki yükseköğretim sisteminde yaşanan tartışmalarla benzerlikler taşıyor. Türkiye'de de son yıllarda beşeri bilimler alanlarına ayrılan kaynakların azaltılması, bazı bölümlerin kapatılması veya birleştirilmesi gündeme gelmişti. Exeter Üniversitesi'ndeki bu kriz, yalnızca İngiltere'ye özgü olmayıp küresel ölçekte beşeri bilimlerin finansmanı ve önemi üzerine bir uyarı niteliği taşıyor. Türk üniversiteleri de benzer mali baskılarla karşı karşıya kalabilir ve bu durum, "yararlı" görülen teknik alanlarla beşeri bilimler arasındaki dengeyi yeniden tartışmaya açabilir. Kültürel ve tarihsel birikimin korunması açısından bu tür kararların yakından takip edilmesi gerekiyor.
