Everest Dağı'nın yamaçlarında 30 yıldır donmuş halde duran ve dağcılar arasında 'Yeşil Botlar' olarak bilinen ceset, nihayet ailesine teslim edilmek üzere dağdan indiriliyor. 1996 yılında zirve denemesi sırasında hayatını kaybeden Hintli dağcı Dorje Morup'un eşi, kocasının cenazesini almak için sabırsızlandığını ve 'Neredeydin?' diye soracağını söyledi. Bu gelişme, Everest'in 'en ünlü mezarı' olarak bilinen ve yıllardır dağcıların geçerken gördüğü cesedin aileye teslim edilmesi açısından tarihi bir ana işaret ediyor.
Cesedin Kimliği ve 1996 Felaketi
Dorje Morup, 1996 yılının Mayıs ayında Everest'in zirvesine tırmanırken şiddetli bir kar fırtınasına yakalanan keşif ekibinin bir üyesiydi. Bu felaket, dağcılık tarihine 'Everest'in En Karanlık Günü' olarak geçti; sekiz dağcı hayatını kaybetti. Morup, Hintli bir dağcıydı ve o dönemde Everest'e tırmanan ilk Hintli ekiplerden birinin parçasıydı.
Eşi, o geceyi anlatırken, Morup'un evden ayrılmadan önce kendisine 'bir kahraman olarak döneceğine ve ülkesini gururlandıracağına' söz verdiğini söyledi. Ancak fırtına her şeyi değiştirdi. Morup, zirveye yaklaşırken karlar arasında kayboldu ve cesedi yıllarca dağın yamacında kaldı.
Ceset, zamanla dağcılar için bir tür 'işaret noktası' haline geldi. Yeşil botları nedeniyle 'Green Boots' olarak anılan ceset, Everest'in kuzeydoğu sırtındaki geleneksel rota üzerinde, 8.500 metre yükseklikte bulunuyordu. Onlarca yıl boyunca, zirveye tırmanan dağcılar bu cesedin yanından geçmek zorunda kaldı ve bu durum, dağdaki ölümlerin acı bir hatırlatıcısı oldu.
Aile ve Hükümet Girişimleri
Morup'un ailesi, yıllardır cesedin geri getirilmesi için talepte bulunuyordu. Ancak Everest'in bu kadar yüksek kesimlerinde kurtarma operasyonu yapmak hem çok tehlikeli hem de maliyetli olduğu için bu talepler uzun süre karşılık bulmadı. Çinli yetkililer, son yıllarda dağdaki cesetleri toplamak için özel ekipler oluşturdu ve bu ekipler, Morup'un cesedini de almayı başardı.
Eşi, bu gelişme karşısında duyduğu sevinci dile getirerek, 'Onu sonunda evime getirebileceğim. Ona sarılacağım ve ona neredeydin diye soracağım' dedi. Morup'un ailesi, cesedin Hindistan'ın Sikkim eyaletine getirilerek burada törenle defnedileceğini belirtti.
Bu olay, Everest'te hayatını kaybeden dağcıların aileleri için umut ışığı oldu. Dağda hala 200'den fazla ceset bulunuyor ve bunların büyük bir kısmı, zorlu koşullar nedeniyle kurtarılamıyor. Uzmanlar, küresel ısınmanın etkisiyle buzulların erimesinin bazı cesetlerin ortaya çıkmasına yol açtığını, ancak bu durumun aynı zamanda dağcılık etiği ve ailelerin kapanış ihtiyacı konusunda yeni tartışmaları beraberinde getirdiğini belirtiyor.
Everest'in Çevresel ve Etik Boyutu
Everest Dağı, son yıllarda artan tırmanış sayısıyla birlikte ciddi bir çevre kirliliği sorunuyla karşı karşıya. Her yıl yüzlerce dağcı, dağda çöp, oksijen tüpü ve ekipman bırakıyor. Cesetler de bu sorunun bir parçası olarak görülüyor. Nepal ve Çin hükümetleri, dağı temizleme çalışmaları kapsamında cesetlerin kaldırılması için adımlar atıyor.
Ancak bu çalışmalar, yüksek irtifada çalışan ekipler için büyük riskler taşıyor. 8.000 metrenin üzerindeki 'ölüm bölgesi' olarak adlandırılan alanda, insan vücudu oksijen eksikliği nedeniyle hızla yıpranıyor. Bu nedenle, ceset çıkarma operasyonları genellikle çok kısa süreli ve sınırlı sayıda gerçekleştiriliyor.
Morup'un cesedinin kurtarılması, bu tür operasyonların mümkün olduğunu gösterdi ve diğer ailelere umut verdi. Ancak uzmanlar, her cesedin çıkarılmasının mümkün olmadığını ve bunun dağcılık kültüründe kabul edilmesi gereken acı bir gerçek olduğunu vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de dağcılık sporu son yıllarda popülerlik kazanmış ve Türk dağcılar, Everest gibi zirvelere tırmanışlarda yer almaktadır. Bu gelişme, yüksek irtifa dağcılığının risklerini bir kez daha gündeme getirerek Türk dağcılar ve spor otoriteleri için bir hatırlatma niteliği taşımaktadır. Ayrıca, ceset kurtarma operasyonlarının zorlukları, farklı ülkelerin bu tür krizlere yaklaşımını göstermekte ve uluslararası işbirliğinin önemini ortaya koymaktadır. Türkiye, doğal afet ve arama kurtarma alanındaki deneyimini benzer operasyonlara katkı sağlamak için kullanabilir.
