Nepal'in Everest Dağı'nda yaklaşık bir haftadır kayıp olan bir Şerpa rehber, ailesinin öldüğünü düşünerek cenaze ritüellerine başladığı sırada ana kamp yönünde sürünürken canlı bulundu. 23 yaşındaki Gelje Sherpa, 15 Mayıs'ta 8.848 metrelik zirvenin güney rotasında, 7.900 metre yükseklikte bir müşteriye yardım ederken ayrıldı ve bir daha haber alınamadı. Hava koşullarının kötüleşmesi ve iletişim cihazlarının bozulması nedeniyle ekip arkadaşları onu kaybetti. Nepal ordusu, turizm bakanlığı ve yerel arama kurtarma ekiplerinin katıldığı geniş çaplı operasyonlar sonuç vermeyince, aile 21 Mayıs'ta ölüm ilanı verdi ve dini törenlere başladı. Ancak 22 Mayıs sabahı, İsviçreli bir dağcı ekibi, kamp 1 yakınlarında (yaklaşık 6.000 metre) bir kişinin karda emeklediğini fark etti. Yaklaştıklarında, donma belirtileri gösteren ve bitkin haldeki Gelje Sherpa'yı tanıdılar. Rehber, beş gün boyunca yiyeceksiz ve susuz kaldığını, buzul çatlaklarından düşerek yaralandığını, ancak hayatta kalma içgüdüsüyle günde sadece birkaç yüz metre ilerleyebildiğini anlattı. Kurtarma helikopteriyle Katmandu'ya sevk edilen Sherpa, hastanede tedavi altına alındı ve sağlık durumunun ciddi ama stabil olduğu bildirildi. Ailesi, gözyaşları içinde cenaze hazırlıklarını iptal ederek onu karşıladı.
Gelişmenin arka planı
Everest Dağı'nda rehber kaybolması nadir görülen bir durum değil; her yıl onlarca dağcı ve yerel rehber, zorlu hava koşulları, irtifa hastalığı veya teknik aksaklıklar nedeniyle hayatını kaybediyor. 2023 yılında Everest'te 17 kişi öldü; bunların çoğu yüksek irtifada mahsur kalan veya donma nedeniyle yaşamını yitiren dağcılardı. Şerpalar, dağcılık sektörünün bel kemiği olsa da, genellikle daha az ekipman ve destekle çalışmak zorunda kalıyor; bu da onları daha savunmasız kılıyor. Gelje Sherpa'nın kaybolması, Nepal'de dağ rehberlerinin çalışma koşullarını ve güvenlik önlemlerini yeniden gündeme getirdi. Turizm Bakanlığı, bu olayın ardından yüksek irtifa rehberleri için zorunlu uydu telefonu ve GPS takip cihazı kullanımı gibi yeni düzenlemeleri değerlendirdiğini duyurdu. Ayrıca, arama kurtarma operasyonlarının koordinasyonunda yaşanan aksaklıklar, yerel ve ulusal düzeyde daha etkin bir kriz yönetim sistemine ihtiyaç olduğunu ortaya koydu. Gelje'nin hayatta kalması, insan vücudunun aşırı koşullara karşı direncinin çarpıcı bir örneği olarak tıp dünyasında da ilgi uyandırdı. Uzmanlar, bir kişinin beş gün boyunca yiyecek ve su olmadan -30°C soğukta hayatta kalmasının, nadir görülen bir fizyolojik dayanıklılık gerektirdiğini belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut
Everest, Nepal ekonomisi için hayati öneme sahip; her yıl yüzlerce dağcı, ülkeye yaklaşık 300 milyon dolar turizm geliri sağlıyor. Ancak son yıllarda aşırı kalabalık, çevre kirliliği ve ölümlü kazalar nedeniyle dağcılık faaliyetleri eleştiriliyor. 2019'da 11 kişinin öldüğü bir sezonda, tırmanış kotalarının düşürülmesi çağrıları yapılmıştı. Gelje Sherpa'nın kurtuluşu, bu tartışmaları yeniden alevlendirebilir. Nepal hükümeti, bir yandan turizm gelirini korumak isterken, diğer yandan güvenlik önlemlerini artırma baskısı altında. Küresel ölçekte, bu tür olaylar dağcılık etiği ve yerel toplulukların korunması konularında farkındalık yaratıyor. Uluslararası Dağcılık ve Tırmanış Federasyonu (UIAA), Şerpa rehberlerinin daha iyi sigortalanması ve eğitilmesi için Nepal'e teknik destek sağlıyor. Ayrıca, iklim değişikliği nedeniyle Everest'te buzulların erimesi, yeni rota tehlikeleri oluşturuyor; bu da arama kurtarma operasyonlarını zorlaştırıyor. Gelje'nin hikayesi, dayanıklılık ve umudun bir sembolü olarak dünya medyasında geniş yankı buldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Everest'teki bu olay, Türkiye'nin dağcılık turizmi ve arama kurtarma kapasitesi açısından dolaylı çıkarımlar sunuyor. Türkiye, özellikle Ağrı Dağı ve Aladağlar gibi yüksek irtifa bölgelerinde dağcılık faaliyetleriyle dikkat çekiyor. Her yıl yerli ve yabancı binlerce dağcı bu bölgelere tırmanıyor. Ancak Türkiye'de de rehberlerin çalışma koşulları ve güvenlik standartları zaman zaman eleştiriliyor. Nepal'de yaşanan bu kurtarma operasyonu, Türk turizm yetkililerine benzer kriz yönetim protokollerini gözden geçirme fırsatı verebilir. Ayrıca, Türkiye'nin güçlü arama kurtarma teşkilatı AFAD ve dağcılık kulüpleri, uluslararası alanda bilgi paylaşımı ve eğitim işbirliği yaparak bu tür olaylara hazırlıklı olabilir. Bu haber, Türk dağcılık camiasında güvenlik tedbirlerinin artırılması yönünde bir farkındalık yaratabilir.
