X Kuşağı, yani 1965-1980 arası doğanlar, gençlik yıllarında ev almayı erteleyenlerin şimdi pişmanlık duyduğu bir dönemden geçiyor. Bugünün kira ve ev fiyatlarıyla karşılaştırıldığında, o dönemin fırsatları kaçırılmış gibi görünüyor. Bu nesil, 1990’lar ve 2000’lerin başında düşük faizler ve uygun fiyatlarla ev sahibi olma şansını değerlendiremeyenlerin, şimdi çok daha yüksek maliyetlerle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.
Gelişmenin arka planı
ABD’de yapılan bir araştırmaya göre, X Kuşağı’nın medyan geliri 2024 itibarıyla 85.000 dolar civarında seyrederken, ortalama ev fiyatları 400.000 doları aşmış durumda. Oysa 2000 yılında aynı gelir grubu 45.000 dolar kazanırken, ev fiyatları 150.000 dolar civarındaydı. Bu, gelirin ev fiyatına oranının 3’ten 5’e yükseldiği anlamına geliyor. Kiralar da benzer bir hızla artış gösterdi; 2000’de ortalama 600 dolar olan kira, bugün 1.800 doları buluyor.
X Kuşağı’nın bir kısmı, dot-com balonu ve 2008 mortgage krizi gibi ekonomik dalgalanmalar nedeniyle ev almakta tereddüt etti. Ancak bu tereddüt, onları bugün en pahalı konut piyasasıyla yüzleşmeye itti. Uzmanlar, bu durumun özellikle büyük şehirlerde yaşayan X Kuşağı için ciddi bir barınma krizi yarattığını belirtiyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Global ölçekte benzer bir eğilim gözlemleniyor. Avrupa’da da X Kuşağı, 2000’lerin başındaki uygun fiyatlardan yararlanamadığı için bugün ev sahibi olma oranı düşük. Özellikle Londra, Paris ve Berlin gibi metropollerde ev fiyatları, genel enflasyonun çok üzerinde arttı. Ekonomistler, bu durumun kuşaklar arası eşitsizliği derinleştirdiğine ve gençlerin ev sahibi olma hayalini neredeyse imkansız hale getirdiğine dikkat çekiyor.
ABD Merkez Bankası’nın faiz artırımları, mortgage oranlarını yüzde 7’nin üzerine taşıdı. Bu da X Kuşağı’nın birikimlerini eritiyor ve kiralık konut talebini artırıyor. Uzmanlar, bu krizin çözümü için hükümetlerin konut arzını artırması ve kira kontrolleri gibi politikaları devreye sokması gerektiğini söylüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de de benzer bir dinamik yaşanıyor. 2000’li yılların başında ev fiyatları bugüne kıyasla çok daha düşüktü. Ancak döviz kurlarındaki dalgalanmalar ve yüksek enflasyon, ev almayı erteleyenleri zor durumda bıraktı. Özellikle büyükşehirlerde konut fiyatlarındaki artış, X Kuşağı’nın tasarruflarını eritiyor. Türkiye’de de ev sahibi olma oranı düşerken, kiralık konut piyasasında talep patlaması yaşanıyor. Bu durum, konut politikalarının yeniden gözden geçirilmesini ve özellikle orta gelirli kesime yönelik destek mekanizmalarının güçlendirilmesini gerektiriyor.
