Etiyopya, on yıllardır süren ormansızlaşmanın yol açtığı şiddetli sel ve kuraklıkla boğuşuyor. Ülke, dünyanın en iddialı ve en iyi finanse edilen ağaçlandırma kampanyalarından biriyle yerli ormanlarını restore etmeye çalışıyor. Ancak diğer ülkelerdeki benzer projeler çoğu zaman hedeflenen sonuçlara ulaşamadı.
Ormansızlaşmanın Mirası ve Ağaçlandırma Çabası
Etiyopya'nın ormanları, tarım arazisi açmak, yakacak odun elde etmek ve kereste üretimi gibi nedenlerle uzun yıllar boyunca hızla azaldı. Ülkenin orman örtüsü, 20. yüzyılın başlarında topraklarının yaklaşık yüzde 40'ını kaplarken, günümüzde bu oran yüzde 4'lere kadar geriledi. Bu kayıp, toprağın su tutma kapasitesini azaltarak sellerin şiddetlenmesine ve kuraklık dönemlerinde su kıtlığının derinleşmesine neden oluyor.
Hükümet, bu durumu tersine çevirmek için 2019'da başlattığı "Yeşil Miras" (Green Legacy) girişimi kapsamında 50 milyar fidan dikmeyi hedefliyor. Kampanya, Başbakan Abiy Ahmed'in öncülüğünde yürütülüyor ve şu ana kadar on milyarlarca fidanın toprakla buluşturulduğu açıklandı. Ancak uzmanlar, dikilen fidanların hayatta kalma oranının düşük olabileceğine ve projenin uzun vadeli etkisinin henüz kanıtlanmadığına dikkat çekiyor.
Etiyopya'nın ağaçlandırma çabası, küresel ölçekte benzer girişimlerin bir parçası. Dünya genelinde birçok ülke, iklim değişikliğiyle mücadele ve karbon yutaklarını artırmak için büyük çaplı ağaçlandırma programları başlattı. Ancak bu tür projelerin başarısı, dikilen fidanların bakımı, yerel toplulukların katılımı ve uygun tür seçimi gibi faktörlere bağlı.
Küresel Benzer Projeler ve Dersler
Dünyanın dört bir yanında hükümetler ve sivil toplum kuruluşları, ormansızlaşmayı durdurmak ve iklim değişikliğiyle mücadele etmek için ağaç dikme kampanyaları düzenliyor. Ancak bu kampanyaların etkinliği tartışmalı. Örneğin, Hindistan'da 2019'da 220 milyon fidan dikildiği duyuruldu, ancak sonraki aylarda fidanların büyük bir kısmının kuruduğu veya bakımsızlık nedeniyle telef olduğu bildirildi. Benzer şekilde, Türkiye'de 2019'da rekor sayıda fidan dikildiği açıklandı, ancak bazı bölgelerde dikim sonrası bakım yetersizliği nedeniyle beklenen başarı sağlanamadı.
Bilim insanları, ağaçlandırma projelerinin başarısı için sadece dikim sayısına odaklanmanın yanıltıcı olabileceğini vurguluyor. Önemli olan, dikilen ağaçların uzun vadede hayatta kalması ve ekosistem hizmetlerini sağlayabilmesi. Ayrıca, yerel halkın projeye dahil edilmesi ve ağaçların bakımı için gerekli kaynakların ayrılması gerekiyor. Etiyopya'da da benzer zorluklar bekleniyor: Fidanların sulanması, korunması ve hastalıklardan arındırılması için sürekli bir çaba gerekiyor.
Etiyopya hükümeti, kampanyanın sadece çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal faydalar sağlamasını hedefliyor. Ağaçlandırma sayesinde toprak erozyonunun azalması, tarım verimliliğinin artması ve yerel istihdam yaratılması bekleniyor. Ancak bu hedeflere ulaşmak için kampanyanın şeffaf bir şekilde izlenmesi ve sonuçların bağımsız kuruluşlarca doğrulanması gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Etiyopya'nın ağaçlandırma kampanyası, iklim değişikliğiyle mücadelede küresel çabaların bir parçası olarak Türkiye için de dersler içeriyor. Türkiye, son yıllarda ağaçlandırma ve erozyonla mücadele konusunda önemli adımlar atsa da benzer zorluklarla karşılaşıyor. Etiyopya deneyimi, fidan dikiminin ötesinde bakım ve sürdürülebilirlik konularının altını çiziyor. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika Boynuzu'ndaki istikrar ve kalkınma çabalarına verdiği destek, bölgesel iklim göçünü ve kaynak kıtlığını hafifletmede işbirliği fırsatları sunabilir. Türk dış politikası açısından, çevresel sürdürülebilirlik projeleri yumuşak güç aracı olarak kullanılabilir.
