Eski bir Taliban komutanı olan Muhammed Najibullah, Afganistan'da ABD'li askerlerin öldürülmesi ve gazetecilerin kaçırılmasına karıştığı gerekçesiyle 42 yıl hapis cezasına çarptırıldı. New York'ta federal mahkemede görülen davada Najibullah, Nisan 2025'te terör eylemlerine maddi destek sağlamak ve rehin alma komplosu kurmak suçlarını kabul etmişti. Ceza, geçtiğimiz hafta sonunda açıklandı.
Gelişmenin arka planı
Najibullah, 2010'lu yılların başında Afganistan'ın doğusundaki Hace Omeri bölgesinde faaliyet gösteren bir Taliban biriminin komutanıydı. 2012 yılında iki ABD'li askerin ölümüne neden olan bir saldırıya karıştığı iddia edildi. Ayrıca, bölgede görev yapan gazetecilerin kaçırılması ve fidye taleplerinde bulunulması olaylarında rol oynadı. Mahkeme kayıtlarına göre Najibullah, bu eylemleri için Afganistan ve Pakistan merkezli ağlardan lojistik ve maddi destek aldı.
Savcılık, Najibullah'ın Taliban saflarında üst düzey bir komutan olduğunu ve eylemleriyle ABD güçlerine karşı savaştığını vurguladı. Najibullah, 2020 yılında Afganistan'da yakalanarak ABD'ye teslim edilmişti. Duruşmalar sırasında pişmanlık belirten ifadeler verdi, ancak mahkeme suçların ağırlığı nedeniyle uzun bir hapis cezasına hükmetti.
Bu dava, Taliban'ın 2021'de yeniden iktidara gelmesinin ardından ABD ile Taliban arasındaki gergin ilişkilerin bir yansıması olarak görülüyor. ABD, Taliban liderliğini terörle mücadele konusunda yetersiz olmakla suçlarken, Taliban ise bu tür davaları 'siyasi' olarak nitelendiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Najibullah'ın cezalandırılması, Afganistan'da faaliyet gösteren ve ABD vatandaşlarına yönelik suç işleyen kişilere yönelik ABD'nin 'küresel adalet' yaklaşımını gösteriyor. ABD Adalet Bakanlığı, terörle bağlantılı suçları işleyen kişileri dünyanın her yerinde takip edeceğini açıkladı. Bu dava, ABD'nin Afganistan'dan çekilmesine rağmen bölgedeki güvenlik tehditlerine karşı duyarlılığını sürdürdüğünü ortaya koyuyor.
Öte yandan, Taliban yönetimi bu kararı 'haksız' olarak nitelendirirken, uluslararası toplum Taliban'ın terörle bağlantılı kişilere yönelik tutumunu yakından izliyor. Uzmanlar, bu tür mahkumiyetlerin Taliban'ın meşruiyet arayışını olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Ayrıca, bölgedeki diğer radikal grupların ABD'ye karşı eylemlerinde caydırıcı bir etki yaratması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu dava, Türkiye'nin Afganistan politikası açısından dolaylı bir öneme sahip. Türkiye, Taliban'la diplomatik ilişkilerini sürdüren nadir ülkelerden biri olarak, Afganistan'da istikrarın sağlanması için çaba gösteriyor. Ancak, ABD'nin Taliban üyelerine yönelik cezai takibatı, Türkiye'nin denge politikasını zorlayabilir. Türkiye, bir yandan Taliban'la işbirliği yaparken, diğer yandan uluslararası toplumun terörle mücadele hassasiyetini de göz önünde bulundurmak zorunda. Ayrıca, bu tür gelişmeler, Türkiye'nin Afganistan'daki kalkınma ve güvenlik projelerine yönelik uluslararası desteğin devamlılığını etkileyebilir.
