İsrail eski Başbakanı ve ana muhalefet lideri Yair Lapid, ABD ile İran arasında şekillenmekte olan anlaşmanın İsrail'in Gazze'deki savaş hedeflerinden hiçbirini karşılamayacağını söyledi. Lapid, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'yu İran konusunda başarısız olmakla eleştirerek, ortaya çıkan anlaşmanın bir "felaket" olduğunu belirtti. Lapid'in bu açıklamaları, İsrail'in Hamas'a karşı yürüttüğü askeri operasyonların sekizinci ayına girerken ve uluslararası baskıların arttığı bir dönemde geldi.
Anlaşmanın Detayları ve Netanyahu'ya Yönelik Eleştiriler
Lapid, Cumartesi günü yaptığı açıklamada, ABD ile İran arasında dolaylı yollardan yürütülen müzakerelerin tamamlanma aşamasına geldiğini ve anlaşmanın İran'ın nükleer programına ilişkin kısıtlamalar getireceğini ancak İsrail'in güvenlik endişelerini gidermekten uzak olduğunu ifade etti. Eski başbakan, "Bu anlaşma, İsrail'in savaş hedeflerinin hiçbirini karşılamıyor. Netanyahu yönetimi İran tehdidine karşı etkili bir politika üretemedi ve bu başarısızlık İsrail'in ulusal güvenliğine zarar veriyor" dedi. Lapid, Netanyahu'yu kişisel siyasi çıkarlarını ülke çıkarlarının önüne koymakla suçlayarak, "Netanyahu, kendisini İran dosyasının efendisi olarak tanıtıyordu ancak bugün İran, nükleer silaha her zamankinden daha yakın" ifadelerini kullandı.
Analistler, ABD-İran müzakerelerinde varılan anlaşma taslağının İran'ın yüzde 60'a kadar zenginleştirilmiş uranyum stoklarını sınırlandırmasını ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetimlerine izin vermesini öngördüğünü belirtiyor. Buna karşılık ABD, İran'a uygulanan bazı yaptırımları hafifletecek. İsrail yönetimi ise bu anlaşmanın İran'ın nükleer kapasitesini tamamen durdurmadığı gerekçesiyle karşı çıkıyor. Lapid, "Yaptırımların kaldırılması İran'a milyarlarca dolar ek gelir sağlayacak ve bu para büyük olasılıkla terör örgütlerine ve vekil güçlere akacak. Bu, bölgesel güvenlik için doğrudan bir tehdittir" uyarısında bulundu.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İsrail-İran Gerilimi ve Uluslararası Tepkiler
ABD-İran arasında olası bir anlaşma, sadece İsrail'i değil, tüm Ortadoğu'yu etkileyecek jeopolitik sonuçlar doğuruyor. İran, anlaşma sayesinde ekonomik rahatlama sağlarken, İsrail ise kendisini giderek artan bir şekilde uluslararası yalnızlık içinde buluyor. Batılı ülkeler, İran'la diplomasi yolunu açık tutmaya çalışırken, İsrail daha sert bir askeri müdahale senaryosunu masada tutuyor. Bu durum, ABD-İsrail ilişkilerinde son dönemde yaşanan pürüzleri daha da derinleştirebilir. Başkan Biden yönetimi, İsrail'in Gazze'deki operasyonlarına yönelik artan eleştirilerle karşı karşıya kalırken, İran anlaşması iki ülke arasında yeni bir gerginlik konusu oluşturuyor.
Bölgesel olarak, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi İran'la rekabet halindeki ülkeler, anlaşmanın detaylarını yakından takip ediyor. İran'ın nükleer programının kontrol altına alınması Körfez ülkeleri için bir güvence olsa da, yaptırımların kaldırılmasıyla İran'ın bölgesel nüfuzunun artmasından endişe ediyorlar. Bu nedenle Körfez ülkeleri, İsrail ile ilişkilerini normalleştirme sürecinde temkinli bir yaklaşım sergiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran anlaşmasının şekillenmesi, Türkiye'nin dış politikası açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, İran ile enerji ve ticari ilişkilerini sürdürürken, aynı zamanda İsrail ile de son dönemde normalleşme adımları atmıştır. Anlaşma sağlanırsa, İran'ın ekonomik olarak rahatlaması Türkiye-İran ticaretini artırabilir, ancak İran'ın bölgesel faaliyetleri konusunda Ankara'nın endişeleri devam etmektedir. Ayrıca, ABD'nin bölgede İran'la uzlaşı arayışı, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki askeri varlığına dolaylı etkiler yapabilir. Ankara, anlaşmanın İran'ın nükleer silah edinmesini engellemesini desteklemekle birlikte, İran'ın bölgesel yayılmacılığına karşı tedbirli olmayı sürdürmektedir.
