Eski Federal Ticaret Komisyonu (FTC) üyesi Rebecca Slaughter, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, ABD Kongresi'ni Yüksek Mahkeme'nin Başkan Donald Trump'ın onu görevden alma yetkisini tanıyan kararının ardından eşit bir yönetim organı olarak yetkilerini yeniden savunmaya çağırdı. Yüksek Mahkeme'nin muhafazakar çoğunluğu, 6'ya 3 oyla başkanın lehine karar vererek, bağımsız düzenleyici kurumlardaki üyelerin başkan tarafından sebepsiz yere görevden alınabileceğini hükme bağladı. Slaughter, bu kararın Kongre'nin kurmuş olduğu bağımsız ajans yapısını zayıflattığını ve yasama organının bu yetki boşluğunu doldurması gerektiğini belirtti.
Kararın Arka Planı ve Hukuki Boyutu
Yüksek Mahkeme'nin 2024 yılında verdiği bu karar, başkanlık yetkilerinin sınırları konusunda uzun süredir devam eden bir tartışmayı sonuçlandırdı. Davanın temelinde, Başkan Trump'ın 2023 yılında Slaughter'ı FTC üyeliğinden görevden alması yatıyor. FTC, Kongre tarafından bağımsız bir düzenleyici kurum olarak tasarlanmıştı ve üyelerinin ancak belirli koşullar altında görevden alınabileceği öngörülmüştü. Ancak Trump yönetimi, Anayasa'nın başkana yürütme yetkisini devrettiğini ve bu yetkinin bağımsız ajans üyelerinin görevden alınmasını da kapsadığını savundu. Yüksek Mahkeme, Başyargıç John Roberts'ın yazdığı çoğunluk görüşünde, başkanın yürütme yetkisinin, Kongre tarafından oluşturulan bağımsız ajanslar üzerinde tam kontrolü gerektirdiğine hükmetti. Muhalif yargıçlar ise bu kararın, Kongre'nin ticaret ve tüketici koruma alanındaki düzenleyici otoritesini baltaladığını savundu.
Slaughter, kararın ardından yaptığı basın açıklamasında, "Bu karar, Kongre'nin bağımsız düzenleyici kurumlar oluşturma yetkisini ciddi şekilde sınırlandırmaktadır. Eğer Kongre, halk adına düzenleme yapma iradesini korumak istiyorsa, derhal yeni yasalar çıkararak bu yetki boşluğunu doldurmalıdır" dedi. Slaughter, ayrıca Kongre'nin, bağımsız ajansların yapısını yeniden tanımlayan veya başkanın görevden alma yetkisini sınırlayan yasalar çıkarabileceğini belirtti.
Kararın Küresel ve Bölgesel Boyutu
Bu karar, yalnızca ABD iç hukukunda değil, uluslararası düzeyde de yankı uyandırdı. ABD'nin bağımsız düzenleyici kurumları, birçok ülkeye model teşkil etmektedir. Karar, özellikle ticaret, teknoloji ve finans gibi alanlarda bağımsız denetimin zayıflamasına yol açabileceği endişesini doğurdu. Avrupa Birliği ve diğer gelişmiş ekonomiler, bu kararın küresel ticaret kurallarının uygulanmasında belirsizlik yaratabileceğini ifade etti. Ayrıca, Çin gibi rakip ülkelerin, ABD'nin düzenleyici istikrarındaki bu değişimi kendi lehlerine kullanabileceği yorumları yapılıyor. Uzmanlar, kararın özellikle teknoloji devlerinin denetiminde zafiyet yaratabileceğini ve bunun da veri gizliliği ve rekabet politikalarını olumsuz etkileyebileceğini vurguluyor.
Kararın bir diğer önemli boyutu ise, ABD başkanlık seçimleri öncesinde siyasi bir krize dönüşme potansiyeli taşıması. Demokratlar, kararı "yürütme erkinin gaspı" olarak nitelendirirken, Cumhuriyetçiler başkanın yetkilerini pekiştiren bir adım olarak savunuyor. Bu kutuplaşma, Kongre'deki yasama sürecini daha da zorlaştırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD Yüksek Mahkemesi'nin bu kararı, Türkiye gibi güçlü yürütme organına sahip ülkeler için örnek teşkil edebilecek bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Türkiye'de de bağımsız düzenleyici kurumların (BDDK, SPK, EPDK gibi) statüsü ve hükümetle ilişkisi zaman zaman tartışma konusu olmuştur. Bu karar, Türkiye'deki benzer kurumların bağımsızlığının korunmasına yönelik endişeleri artırabilir. Ayrıca, ABD'de düzenleyici istikrarın zayıflaması, Türk ihracatçıları ve yatırımcıları için öngörülebilirliği azaltabilir. Türkiye, ABD ile ticari ilişkilerinde bu yeni hukuki durumu dikkate almak zorunda kalabilir. Öte yandan, kararın küresel ticaret ve teknoloji düzenlemelerinde yaratacağı belirsizlik, Türkiye'nin ABD pazarındaki rekabet gücünü etkileyebilir.
