Ermenistan, 20 Haziran 2021'de yapılacak erken genel seçimlerle yeni bir siyasi dönemece hazırlanıyor. Başbakan Nikol Paşinyan, 2020 Dağlık Karabağ Savaşı'ndaki askeri yenilginin ardından koltuğunu korumak için sandığa gidiyor. Ancak bu seçim, sadece Paşinyan'ın siyasi kaderini değil, aynı zamanda Ermenistan'ın Rusya'dan uzaklaşıp Batı'ya yönelme stratejisini de test edecek.
Gelişmenin arka planı: Rusya hayal kırıklığı, Batı umudu
Paşinyan, 2018'deki 'kadife devrim'le iktidara geldiğinde, Ermenistan'ı Rusya'nın gölgesinden kurtarıp Avrupa ile entegrasyonu hedeflemişti. Ancak 2020 sonbaharında Azerbaycan'la yaşanan 44 günlük savaş, bu hayali sekteye uğrattı. Rusya, savaş sırasında Ermenistan'a etkin bir askeri destek vermeyince, Paşinyan yönetimi Moskova'ya duyduğu güveni büyük ölçüde kaybetti. Savaşı sonlandıran 10 Kasım 2020 anlaşması, bölgeye Rus barış gücü yerleştirilmesini öngörse de, Paşinyan için bu bir 'kurtarma operasyonu'ndan ziyade 'teslimiyet belgesi' olarak algılandı.
Bu süreçte Paşinyan, Brüksel ve Washington ile ilişkileri hızlandırdı. AB ile Kapsamlı ve Geliştirilmiş Ortaklık Anlaşması'nı (CEPA) uygulamaya koydu, NATO ile ortak tatbikatlara katıldı ve Batılı ülkelerden ekonomik yardım arayışına girdi. En dikkat çekici adım ise, Paşinyan'ın Azerbaycan'la kalıcı bir barış anlaşması imzalama ve uzun vadede AB üyeliği hedefini açıklaması oldu. Bu söylem, hem iç kamuoyunda hem de bölgesel aktörler arasında büyük tartışma yarattı.
Seçim öncesi anketler, Paşinyan'ın partisi 'Sivil Sözleşme'nin oy oranının %20-25 civarında olduğunu, eski Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan liderliğindeki 'Ermenistan İttifakı'nın ise %30-35'le önde gittiğini gösteriyor. Koçaryan, Rusya yanlısı bir çizgi izlerken, Paşinyan'ın Batı'ya yönelmesini 'ülkeyi tehlikeli bir maceraya sürüklemek' olarak niteliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Güney Kafkasya'da yeni denklem
Ermenistan seçimleri, sadece iç siyaseti değil, aynı zamanda Güney Kafkasya'daki güç dengelerini de şekillendirecek. Rusya, eski Sovyet coğrafyasında nüfuzunu korumak isterken, AB ve ABD bölgeye daha fazla angaje olma sinyali veriyor. Paşinyan'ın zaferi halinde, Ermenistan'ın AB üyelik süreci hızlanabilir; ancak bu, Rusya'nın Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (KGAÖ) ve Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) içindeki konumunu zora sokar. Azerbaycan ise, Ermenistan'ın barış anlaşmasına yanaşmasını memnuniyetle karşılamakla birlikte, Batı'ya açılımın bölgesel rekabeti tırmandırabileceği endişesini taşıyor.
İran ise, Ermenistan'daki olası bir Batı yanlısı hükümeti kendi güvenliği açısından tehdit olarak görüyor. Tahran, Rusya'yla işbirliğini derinleştirirken, Paşinyan'ın Azerbaycan'la sınır sorunlarını müzakere etmesi, İran'ın Nahçıvan'a erişimini kısıtlama potansiyeli taşıyor. Öte yandan, ABD ve AB, Ermenistan'daki demokratikleşme sürecine destek verirken, Türkiye'yle normalleşme adımlarını da yakından izliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ermenistan seçimleri, Türkiye'nin Güney Kafkasya politikası açısından kritik bir dönemeçtir. Paşinyan'ın Batı'ya yönelimi, Ankara'nın uzun süredir savunduğu 'bölgesel işbirliği' vizyonuyla kısmen örtüşse de, Ermenistan'ın AB üyeliği hedefi Türkiye'nin Doğu Anadolu'daki güvenlik algısını etkileyebilir. Türkiye, Azerbaycan'la stratejik ortaklığı çerçevesinde, Ermenistan'ın sınır tanıması ve Karabağ sorununun kalıcı çözümü konusunda net bir tutum beklemektedir. Seçim sonrası olası bir Koçaryan hükümeti, Rusya'yla bağları güçlendirip Türkiye'yle normalleşme sürecini yavaşlatabilir. Bu nedenle, Türk dış politikasının bölgedeki esnekliği koruyarak hem Batı'yla hem de Moskova'yla denge kurması, önümüzdeki dönemin en önemli sınavlarından biri olacaktır.
