Küresel enflasyon dalgasının hane bütçeleri üzerindeki baskısı, dünyanın dört bir yanında aynı davranış değişikliğini tetikledi: tek gelire güvenmemek. ABD'de "side hustle", Avrupa'da ikinci iş, gelişen ekonomilerde kayıt dışı ek uğraş — biçimi değişse de eğilim ortak: hane halkı gelir kanallarını çeşitlendiriyor.
Ek gelirin merdiveni
Ekonomistler ek gelir seçeneklerini kabaca üç basamakta sınıflandırıyor: vasıf gerektiren freelance işler, zaman gerektiren ikinci işler ve giriş bariyeri en düşük basamak olan mikro kazanç modelleri. Üçüncü basamağın avantajı sermaye ve özel beceri istememesi; sınırı ise getirinin cep harçlığı ölçeğinde kalması.
Türkiye'de mikro basamağın örneği
Türkiye'de bu basamakta konumlanan platformlardan Yorumko, kullanıcıların telefondan görev tamamlayarak — örneğin deneyimledikleri işletmelere Google yorumu yazarak — kredi biriktirmesine ve hediye çekine çevirmesine dayanıyor. Model evden ek gelir ve internetten para kazanma rehberlerinde, abartısız bir dille "düzenli küçük katkı" olarak sunuluyor.
Gerçekçilik, dolandırıcılığa karşı kalkan
Ekonomik sıkışma dönemleri aynı zamanda kazanç vaadi dolandırıcılığının da altın çağı. Ön ödeme isteyen ya da olağanüstü kazanç vaat eden sistemlere karşı sermayesiz para kazanma ve telefondan para kazanma rehberleri net uyarılar içeriyor; para kazandıran uygulamalar listesi meşru seçenekleri sıralıyor.
Görünen o ki enflasyon yavaşlasa bile çok kanallı gelir alışkanlığı kalıcı: hane halkının B planı, artık sürekli açık bir sekme.
