Endonezya'nın kırsal kesimlerinden yabancı balıkçı gemilerinde iyi para kazanma vaadiyle ayrılan yüzlerce işçi, aylarca süren fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kalıp dünyadan tecrit ediliyor. Akhmad adlı balıkçının hikayesi, bu sistemin tipik bir örneği: 2019'da aracıların vaatlerine kanarak bir Tayvan bandıralı gemiye katılan Akhmad, denizde geçen aylar boyunca düşük ücret, yetersiz gıda ve tehditler altında çalıştırıldı. Endonezya, küresel balıkçılık endüstrisinin başlıca işgücü kaynaklarından biri olarak her yıl binlerce işçiyi yabancı gemilere gönderiyor. Ancak bu işçilerin önemli bir kısmı, sözleşmelerin uygulanmaması ve denetim eksikliği nedeniyle modern kölelik koşullarında çalışıyor.
Sahte vaatler ve tecrit edilmiş hayatlar
Akhmad, bir aracı firma aracılığıyla işe alındığında kendisine aylık 500 dolar maaş, düzenli izin ve güvenli çalışma koşulları vaat edildi. Ancak gemiye bindikten sonra pasaportu elinden alınan ve ancak 18 ay sonra karaya çıkabilen Akhmad, bu sürede hiçbir ücret alamadığını ve sürekli tehdit edildiğini anlatıyor. Gemideki diğer Endonezyalı işçilerle birlikte günde 18 saate varan vardiyalarda çalıştırılan Akhmad, fiziksel şiddete maruz kaldığını ve hastalandığında tedavi edilmediğini belirtiyor. Bu durum, sadece Akhmad'ın değil, Endonezya'dan her yıl yabancı balıkçı gemilerine giden on binlerce işçinin ortak kaderi. Endonezya İşçi Sendikaları Konfederasyonu'na göre, yurtdışında çalışan Endonezyalı balıkçıların yüzde 40'ı sözleşme ihlalleri, düşük ücret veya kötü muamele bildiriyor.
Uzmanlar, bu sorunun temelinde denetim eksikliği ve uluslararası sularda gemilerin hukuki statüsünün belirsizliği olduğunu vurguluyor. Özellikle Tayvan, Güney Kore ve bazı Avrupa bandıralı gemiler, Endonezya kıyılarında faaliyet gösterirken ulusal yasaların boşluklarından faydalanıyor. Endonezya hükümeti, son yıllarda insan ticaretiyle mücadele için bazı adımlar atmış olsa da, yolsuzluk ve zayıf yaptırım mekanizmaları nedeniyle sorun devam ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Balık tabağımızdaki kölelik
Endonezya'daki bu durum, küresel balıkçılık sektöründe işgücü sömürüsünün yalnızca bir yansıması. Birleşmiş Milletler Uluslararası Çalışma Örgütü'ne (ILO) göre, dünya genelinde balıkçılık sektöründe yaklaşık 38 milyon kişi çalışıyor ve bunların önemli bir kısmı zorla çalıştırma, insan ticareti ve modern kölelik riski altında. Tayland, Endonezya, Filipinler gibi Güneydoğu Asya ülkeleri, işgücü ihracatında başı çekerken, alıcı ülkelerdeki şirketler düşük maliyetli işgücüne talep gösteriyor. Bu durum, sadece etik değil aynı zamanda ticari bir sorun: Sürdürülebilir balıkçılık ve insan hakları ihlalleri arasındaki bağlantı, uluslararası tedarik zincirlerinde giderek daha fazla sorgulanıyor.
Bölgesel işbirliği çabaları, özellikle Endonezya, Tayland ve Filipinler arasında imzalanan bazı anlaşmalar olsa da, uygulama eksikliği ve şeffaflık sorunu devam ediyor. Sivil toplum kuruluşları, bu sorunun çözümü için balıkçı gemilerinde bağımsız denetimlerin artırılmasını ve işçilerin sözleşme haklarının güvence altına alınmasını talep ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Karadeniz ve Akdeniz'deki balıkçılık faaliyetleriyle bu küresel soruna doğrudan taraf olmasa da, insan ticareti ve işgücü sömürüsüyle mücadelede uluslararası çabalara katılımı önem taşıyor. Türk bayraklı gemilerin veya Türkiye üzerinden işletilen balıkçı teknelerinin benzer insan hakları ihlallerine karışma riski bulunuyor. Ayrıca, Türkiye'nin dondurulmuş balık ve deniz ürünleri ithalatı yaptığı Güneydoğu Asya ülkelerindeki bu sorun, tüketici bilinci ve tedarik zinciri denetimi açısından Türkiye'yi de ilgilendiriyor. ILO ve diğer uluslararası kuruluşların standartlarına uyum, Türkiye'nin dış ticaret politikasında ve insan hakları taahhütlerinde önemli bir sınav olabilir.
