Endonezya, orman yangınlarından kaynaklanan pusula (haze) ile mücadelede kuru buz (dry ice) teknolojisini ülke genelinde yaygınlaştırmayı değerlendiriyor. Afet ajansı başkanı Kristomei Sianturi, Güney Sumatra'da yapılan denemelerin 'oldukça etkili' olduğunu belirterek, "Bu teknoloji etkili görülürse, çok pahalı değilse ve Endonezya genelinde uygulanabilirse neden olmasın?" dedi. Geçtiğimiz hafta Güney Sumatra'nın Ogan Ilir bölgesinde başlatılan kuru buz denemeleri, turba (peat) yangınlarından çıkan dumanı dağıtmak için yağış yoluyla bulut tohumlaması (cloud seeding) yöntemini kullanıyor. Yetkililer, önümüzdeki günlerde sonuçları değerlendirerek karar verecek.
Kuru buz teknolojisi nasıl çalışıyor?
Kuru buz, katı karbondioksit (CO2) olup, sıcaklığı -78,5°C'dir. Bulut tohumlamada kullanıldığında, bulut içindeki su buharının hızla yoğunlaşarak yağmur damlalarına dönüşmesine yardımcı olur. Endonezya, özellikle kurak mevsimde turba yangınlarının yol açtığı dumanı dağıtmak için uçaklarla kuru buz püskürtme yöntemini deniyor. Geleneksel gümüş iyodür (silver iodide) tohumlamasına göre daha çevre dostu olduğu ve daha düşük sıcaklıklarda etkili olduğu belirtiliyor. Ancak bu yöntemin maliyeti ve geniş alanlarda uygulanabilirliği tartışma konusu.
Güney Sumatra'daki denemeler, Endonezya'nın 2015 ve 2019'daki büyük orman yangınlarının ardından geliştirdiği yeni stratejilerin bir parçası. Ülke, her yıl kuru mevsimde (genellikle temmuz-ekim) turba yangınlarıyla karşı karşıya kalıyor. Bu yangınlar, komşu ülkelere kadar yayılan pusuya neden oluyor ve bölgede diplomatik gerilimlere yol açıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Endonezya'nın pusula mücadelesi, sadece ulusal bir çevre sorunu değil, aynı zamanda bölgesel bir mesele. 2015'teki yangınlar, Singapur ve Malezya'da okulların kapanmasına ve uçuşların iptal edilmesine neden olmuştu. 2019'da da benzer bir kriz yaşandı. Bu nedenle kuru buz denemelerinin başarısı, sadece Endonezya için değil, tüm Güneydoğu Asya için önem taşıyor. Ancak teknolojinin geniş ölçekte uygulanması, maliyet ve lojistik açısından zorluklar içeriyor. Uzmanlar, bulut tohumlamanın her zaman istenen sonucu vermeyebileceğini, hava koşullarına bağlı olduğunu hatırlatıyor.
Öte yandan, Endonezya'nın kuru buz denemeleri, iklim değişikliğiyle mücadelede yenilikçi yöntem arayışlarının bir örneği. Küresel ısınma, turba yangınlarını daha sık ve yoğun hale getiriyor. Bu tür teknolojiler, kısa vadeli bir çözüm olarak görülse de, uzun vadede orman koruma ve sürdürülebilir arazi yönetimi politikalarının önemi artıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Endonezya'nın pusula ile mücadelede kuru buz teknolojisini genişletme kararı, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, benzer çevre sorunları yaşayan ülkeler için emsal teşkil ediyor. Türkiye, özellikle yaz aylarında orman yangınlarıyla mücadele ediyor ve yangınların yol açtığı duman, hava kalitesini olumsuz etkiliyor. Kuru buz gibi yenilikçi yöntemler, Türkiye'nin yangın yönetimi stratejilerine ilham verebilir. Ayrıca, Endonezya'nın bu girişimi, uluslararası çevre işbirliği ve teknoloji transferi açısından potansiyel bir işbirliği alanı yaratabilir. Türkiye, ormancılık ve afet yönetimi konusundaki deneyimini paylaşarak bölgesel etkisini artırabilir.
