Endonezya'nın Batı Java eyaletindeki dev bir çöp depolama sahasında çıkan yangın, binlerce ton atığın kül olmasına ve çevredeki yerleşim yerlerinde sağlık sorunlarına yol açarken, ülkede açık atık sahalarının kapatılması yönündeki çağrıları yeniden alevlendirdi. Yetkililer, yangının El Nino kaynaklı kuraklığın etkisiyle daha da şiddetlendiğini belirtirken, çevre örgütleri bu tür felaketlerin önlenmesi için acilen düzenli depolama ve atık yönetimi sistemlerine geçilmesi gerektiğini vurguluyor.
Yangının arka planı ve boyutu
Endonezya'nın Bandung kenti yakınlarındaki Jelekong çöp depolama sahasında 12 Ekim 2023'te başlayan yangın, kısa sürede büyüyerek 15 hektarlık alana yayıldı. Yaklaşık 200 itfaiyeci ve 20 su tankeriyle müdahale edilen yangın, üç gün süren çalışmalar sonucunda kontrol altına alınabildi. Yangında can kaybı yaşanmazken, çevredeki köylerde yaşayan binlerce kişi yoğun duman ve zehirli gazlardan etkilendi. Sağlık yetkilileri, solunum yolu rahatsızlıkları ve cilt tahrişi şikayetleriyle hastanelere başvuranların sayısının arttığını bildirdi.
Endonezya'da çöp depolama yangınları, özellikle kurak mevsimlerde sıkça yaşanan bir sorun. Ülkede atıkların yüzde 70'i hâlâ açık alanlarda depolanıyor veya yakılıyor. Bu durum, metan gazı birikimi ve kendiliğinden yanma riskini artırıyor. Çevre Bakanlığı, yangının ardından 13 ilde açık atık sahalarının denetlenmesi talimatı verdi ancak uzmanlar, köklü bir dönüşüm olmadıkça benzer felaketlerin tekrarlanacağını söylüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Endonezya'nın karşı karşıya olduğu atık yönetimi sorunu, Güneydoğu Asya genelinde yaygın bir problem. Dünya Bankası verilerine göre, bölgede her yıl 150 milyon tonun üzerinde katı atık üretiliyor ve bunun önemli bir kısmı düzensiz depolama veya açık yakma yoluyla bertaraf ediliyor. El Nino etkisiyle yaşanan kuraklık, bu tür yangınların sıklığını ve şiddetini artırıyor. Çevre örgütleri, Endonezya'daki yangının küresel ısınmanın bir başka somut örneği olduğunu belirtiyor. Öte yandan, Endonezya hükümeti atık yönetimi konusunda 2025 hedefleri belirlemiş olsa da, altyapı yatırımlarının yetersizliği ve yerel yönetimlerdeki koordinasyon eksikliği nedeniyle ilerleme yavaş ilerliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer atık yönetimi sorunları ve çöp depolama yangınları zaman zaman gündeme geliyor. Özellikle büyükşehirlerde düzenli depolama tesislerinin kapasite sorunları ve kaçak çöp dökümü, yangın riskini artırıyor. El Nino kaynaklı iklim değişikliğinin Türkiye'de de kuraklık ve aşırı hava olaylarına yol açması bekleniyor. Bu nedenle, Endonezya'daki yangından alınacak dersler, Türkiye'nin atık yönetimi politikalarını gözden geçirmesi için bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye'nin AB uyum sürecinde atık yönetimi direktiflerini uygulama çabaları, bu tür afetlerin önlenmesi açısından kritik öneme sahip.
