Endonezya Menkul Kıymetler Borsası (IDX), piyasa derinliğini artırmak ve yatırımcı güvenini tesis etmek amacıyla hazırladığı kapsamlı reform paketi kapsamında, halka arz sonrası şirketlerin serbest dolaşımda bulundurması gereken asgari hisse oranını yükseltmeyi ve finansal raporlama şeffaflığını artırmayı hedefliyor. Ancak analistler, bu düzenlemelerin bazı şirketleri borsadan çekilmeye itebileceği uyarısında bulunuyor. Cakarta merkezli bağımsız bir araştırma kuruluşunun kıdemli analisti, yeni kuralların özellikle aile şirketleri ve devlet iştirakleri üzerinde baskı yaratacağını, bu firmaların kontrolü kaybetme endişesiyle borsayı terk edebileceğini belirtiyor.
Reformun ayrıntıları ve olası etkileri
IDX'nin önerisine göre, mevcut düzenlemede yüzde 7,5 olan asgari serbest dolaşım oranı, kademeli olarak yüzde 15'e çıkarılacak. Ayrıca şirketlerin üç ayda bir mali tablolarını açıklaması ve ilişkili taraf işlemlerini daha ayrıntılı raporlaması zorunlu hale getirilecek. Reformun bir diğer ayağı ise, yabancı yatırımcılara getirilen bazı limitlerin esnetilmesi. Endonezya Merkezi Kayıt Kurumu verilerine göre, borsada işlem gören 800'e yakın şirketin yaklaşık yüzde 40'ı mevcut serbest dolaşım şartını ancak karşılıyor. Yeni oranın uygulanması halinde bu şirketlerin önemli bir kısmının ek hisse ihracı yapması ya da mevcut hissedarların bir kısmını satışa zorlaması gerekecek.
Uzmanlar, özellikle kurucu ailelerin kontrolündeki şirketlerin bu durumdan rahatsız olduğunu vurguluyor. Singapur'daki bir yatırım bankasının analisti, "Bu şirketler için hisse senetlerinin likiditesi değil, aile kontrolü önceliklidir. Yeni kurallar, onları ya daha fazla hisse satmaya ya da borsadan çekilmeye zorlayacak" diyor. Endonezya Ticaret Odası geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, reformun aceleye getirilmeden paydaşlarla istişare edilerek hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.
Gelişmekte olan piyasalarda reform dalgası
Endonezya'nın girişimi, gelişmekte olan piyasalarda yatırımcı güvenini artırmak için yapılan düzenleyici reformların bir parçası olarak görülüyor. Geçtiğimiz yıl Vietnam ve Filipinler de benzer adımlar atmış, Hindistan ise halka arz sonrası kilitlenme sürelerini kısaltmıştı. Ancak Endonezya'nın mevcut durumu; ülkenin kredi notunun yatırım yapılabilir seviyede olmasına rağmen, yabancı portföy yatırımlarının son iki yılda düşüş göstermesi, reformları daha kritik hale getiriyor. Merkez bankası verilerine göre, 2022'de 7,2 milyar dolar olan yabancı portföy girişi, 2023'te 4,1 milyar dolara geriledi. Uzmanlar, reformların kısa vadede delistinge yol açsa da orta vadede piyasa derinliğini artırarak daha fazla yabancı yatırım çekeceğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Endonezya'nın borsa reformu, Türkiye gibi gelişmekte olan piyasalarda benzer düzenlemelerin gündeme gelmesi halinde dikkate alınması gereken bir örnek teşkil ediyor. Türkiye'de Borsa İstanbul'da halka açıklık oranı düşük olan şirketlerin sayısı azımsanmayacak düzeyde. Endonezya'da yaşanan olası delisting dalgası, Türk düzenleyiciler için bir uyarı niteliğinde. Öte yandan, Endonezya ile Türkiye arasında ticaret hacmi son yıllarda artsa da bu reform doğrudan bir etki yaratmayacaktır. Ancak küresel yatırımcıların gelişmekte olan piyasalara yönelik duyarlılığı, bu tür düzenlemelerden genel olarak etkilenebilir. Türkiye'nin kendi piyasa reformlarını yaparken, Endonezya tecrübesini göz önünde bulundurması faydalı olacaktır.
