Emekli dört yıldızlı Orgeneral Jack Keane, ABD ile İran arasında varılan geçici anlaşmanın Başkan Donald Trump'ın Orta Doğu ülkesine yönelik hedeflerini gerçekleştirmekten “çok uzak” olduğunu söyledi. Keane, Çarşamba günü WABC 770 AM'de yayınlanan “Cats and Cosby Show” programında sunucular John Catsimatidis ve Rita Cosby'ye yaptığı açıklamada, anlaşmanın kapsamının sınırlı olduğunu ve bir dizi kritik meselenin masada olmadığını vurguladı. Eski General, Trump yönetiminin İran'dan nükleer silah çalışmalarını tamamen durdurması, balistik füze programını sonlandırması ve bölgesel milis gruplara desteğini kesmesi gibi asıl taleplerinin karşılanmadığını belirtti. Keane ayrıca, İran'ın bu tür bir anlaşmayı kendi lehine propaganda amacıyla kullanacağı ve ABD'nin elini zayıflatacağı uyarısında bulundu.
Gelişmenin Arka Planı
Trump yönetiminin İran'a yönelik “maksimum baskı” politikası kapsamında Tahran rejimini müzakere masasına çekme çabaları sürüyor. Ancak Keane, mevcut taslak anlaşmanın sadece uranyum zenginleştirme düzeylerini sınırladığını ve IAEA denetimlerini yeniden tesis ettiğini, oysa Trump'ın asıl hedefinin İran'ın nükleer silah kapasitesini tamamen ortadan kaldırmak olduğunu ifade etti.
Anlaşma ayrıca bölgedeki vekil güçlere silah sevkiyatının durdurulmasını içermiyor; bu durum Yemen, Suriye ve Lübnan'daki çatışmaları dolaylı olarak etkiliyor. Keane, “İran anlaşması, ABD'nin bölgesel güvenlik mimarisindeki zafiyetini gidermiyor. Aksine, Tahran'a meşruiyet kazandırarak ABD ve müttefiklerine yönelik tehditleri artırabilir” dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Emekli Orgeneral'in uyarıları, ABD'nin İran politikasında bir dönüm noktasına işaret ediyor. Mevcut anlaşmanın Trump'ın taleplerini karşılamadığı yönündeki değerlendirmeler, Kongre'deki şahin kanadı güçlendirebilir. Öte yandan, anlaşma İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel aktörler tarafından da endişeyle karşılanıyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, daha önce yaptığı açıklamada “İran'ın nükleer tesislerini sökmeyen her anlaşma tehlikelidir” demişti. Suudi Arabistan ise İran'ın balistik füze programına karşı somut adımlar bekliyor.
Keane'in değerlendirmesi, ABD'nin İran'la diplomatik angajmanı ile askeri seçenekler arasında sıkışan bir noktada olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, anlaşmanın eksiklikleri nedeniyle yürürlüğe girmesi halinde dahi tırmanma riskinin devam edeceğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki anlaşmanın son şekli, Türkiye'nin komşusu İran'la ilişkileri ve bölgesel dengeleri doğrudan etkileyebilir. Ankara, İran'la enerji ticareti ve sınır güvenliği konularında hassas bir denge yürütüyor. Anlaşmanın yaptırımların hafifletilmesini öngörmesi, Türkiye'nin İran’dan doğalgaz ve petrol alımını kolaylaştırabilir. Ancak anlaşmanın balistik füzeler ve vekil güçler boyutunu kapsamaması, Türkiye'nin Suriye, Irak ve Kafkasya'daki çıkarları açısından risk oluşturuyor. Türkiye, İran'ın bu bölgelerdeki etkisinin sürmesinin kendi güvenliğini tehdit edebileceğini değerlendiriyor. Öte yandan, anlaşmanın bozulması halinde İran'ın nükleer faaliyetlerini hızlandırması, Türkiye'nin nükleer silahlardan arındırılmış bölge talebini gündeme getirebilir.
