El Salvador'da olağanüstü hal uygulamaları kapsamında yüzlerce kişinin toplu yargılamalara tabi tutulduğu ve savunma avukatlarının müvekkillerinin dosyalarına erişmekte ciddi zorluklarla karşılaştığı bildiriliyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch - HRW), ülkedeki yargı süreçlerinde savunma hakkının fiilen kısıtlandığını ve adil yargılanma ilkesinin ihlal edildiğini açıkladı. Örgüt, avukatların yüzlerce sanığı aynı anda savunmak zorunda bırakıldığını, dosyalara erişim taleplerinin sistematik olarak reddedildiğini veya geciktirildiğini vurguladı.
Olağanüstü Hal ve Kitlesel Tutuklamalar
El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele'nin çetelerle mücadele gerekçesiyle Mart 2022'de ilan ettiği olağanüstü hal (OHAL) kapsamında, bugüne kadar 70 binden fazla kişi tutuklandı. Hükümet, bu tutuklamaların ülkedeki şiddet olaylarını azalttığını savunuyor. Ancak uluslararası insan hakları kuruluşları, tutuklamaların büyük bölümünün yeterli delil olmadan ve toplu şekilde yapıldığını belirtiyor. OHAL döneminde anayasal güvenceler askıya alındı; gözaltı süreleri uzatıldı, iletişim ve örgütlenme özgürlükleri kısıtlandı.
Bu süreçte yargı sistemi de benzeri görülmemiş bir yük altına girdi. Yüzlerce sanık, aynı davada toplu olarak yargılanıyor. HRW'nin raporuna göre, bazı davalarda bir avukatın 300'den fazla sanığı savunmak zorunda kaldığı durumlar var. Avukatlar, müvekkilleriyle görüşmekte ve dava dosyalarına erişmekte büyük engellerle karşılaşıyor. Bu durum, savunma makamının işlevsiz hale gelmesine yol açıyor.
Uluslararası Tepkiler ve Hukuki İtirazlar
İnsan Hakları İzleme Örgütü, El Salvador hükümetine yaptığı çağrıda, toplu yargılamaların uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve derhal son verilmesi gerektiğini belirtti. Örgüt, savunma avukatlarının dosyalara erişiminin engellenmesinin "adil yargılanma hakkının açık bir ihlali" olduğunu vurguladı. Birleşmiş Milletler ve Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) de El Salvador'daki yargı bağımsızlığı ve insan hakları durumunu yakından izlediklerini duyurdu.
El Salvador hükümeti ise eleştirileri reddediyor. Yetkililer, olağanüstü halin ülkeyi çetelerden kurtarmak için gerekli olduğunu ve yargı süreçlerinin hukuka uygun yürütüldüğünü savunuyor. Adalet Bakanlığı, avukatlara gerekli kolaylığın sağlandığını iddia etse de sahadaki avukatlar ve bağımsız gözlemciler bu iddiaların gerçeği yansıtmadığını belirtiyor.
Uluslararası Af Örgütü ve diğer insan hakları grupları, El Salvador'daki tutukluların kötü koşullarda tutulduğunu, işkence ve kötü muamele iddialarının arttığını raporluyor. Bu durum, Bukele hükümetinin "demokratik gerileme" olarak nitelendirilen otoriter eğilimlerini daha da görünür kılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
El Salvador'daki toplu yargılamalar ve savunma hakkı ihlalleri, Türkiye'nin doğrudan bir tarafı olmasa da, küresel ölçekte yargı bağımsızlığı ve insan hakları normlarının erozyona uğraması açısından önem taşıyor. Türkiye, uluslararası platformlarda insan hakları ve hukuk devleti ilkelerini savunan bir aktör olarak, Latin Amerika'daki bu tür uygulamaları yakından izlemeli. Ayrıca, Türkiye'nin kendi yargı reformu sürecinde uluslararası standartlara uyum konusundaki hassasiyeti, bu tür gelişmelerin küresel meşruiyet zeminini zayıflatmaması açısından kritik. Bölgesel istikrar ve demokrasi teşviki, Türkiye'nin dış politika öncelikleri arasında yer almalı.
