ABD'de uzmanlar, "yakında tarihi" olarak nitelendirilen El Niño hava olayının önümüzdeki aylarda birden fazla eyalette sel riskini artırabileceği uyarısında bulundu. Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) tarafından yapılan son değerlendirmelere göre, Pasifik Okyanusu'nda deniz yüzeyi sıcaklıklarının ortalamanın üzerine çıkmasıyla tetiklenen El Niño, özellikle Kaliforniya, Teksas, Florida ve Güneydoğu eyaletlerinde şiddetli yağışlar ve su baskınlarına yol açabilir. Uzmanlar, bu yılki El Niño'nun 1997-98 ve 2015-16'daki güçlü olaylarla benzerlik gösterdiğini ve "tarihi" olma potansiyeli taşıdığını vurguluyor.
El Niño Nedir ve Neden Önemli?
El Niño, Pasifik Okyanusu'nun ekvatoral bölgesinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalden 0,5°C ile 3°C daha yüksek olması durumudur. Bu ısınma, atmosferdeki hava akımlarını değiştirerek dünya genelinde hava koşullarını etkiler. NOAA'nın iklim tahmin merkezine göre, 2023 yılında başlayan El Niño, kuzey yarımkürede kış aylarında daha belirgin hale gelecek. ABD'de özellikle güney eyaletlerinde yağış artışı beklenirken, kuzeybatıda kuraklık riski öne çıkıyor.
Uzmanlar, El Niño'nun etkisiyle ABD'nin güneybatısında atmosferik nehir olaylarının sıklaşabileceğini belirtiyor. Atmosferik nehirler, okyanustan karaya doğru taşınan yoğun su buharı koridorlarıdır ve Kaliforniya'da sel ve toprak kaymalarına neden olabilir. 1997-98 El Niño'sunda Kaliforniya'da 17 kişi hayatını kaybetmiş, milyarlarca dolar hasar oluşmuştu. 2015-16'da ise Teksas ve Louisiana'da büyük sel felaketleri yaşandı.
Hangi Eyaletler Risk Altında?
NOAA'nın hazırladığı risk haritasına göre, El Niño'nun etkisiyle sel riski en yüksek eyaletler şunlar:
- Kaliforniya: Atmosferik nehirler ve yoğun yağışlar nedeniyle sel ve heyelan riski yüksek. Özellikle kıyı bölgeleri ve Sierra Nevada etekleri tehlikede.
- Teksas: Körfez kıyısında tropikal fırtınalar ve aşırı yağışlar sel riskini artırıyor. Houston ve çevresi geçmişte büyük seller yaşadı.
- Florida: El Niño, Atlantik kasırga sezonunu baskılasa da, kış aylarında yoğun yağış ve sel riski taşıyor. Özellikle Güney Florida'da su baskınları görülebilir.
- Louisiana ve Mississippi: Mississippi Nehri havzasında su seviyelerinin yükselmesi ve kıyı sel riski.
- Güneydoğu eyaletleri (Georgia, Alabama, South Carolina): Aşırı yağışlar ve nehir taşkınları.
Ayrıca, Kuzeybatı Pasifik eyaletlerinde (Washington, Oregon) ise El Niño genellikle daha kurak ve sıcak kışlara neden olur, bu da yangın riskini artırabilir.
Ekonomik ve Beşeri Etkiler
El Niño kaynaklı seller, altyapı hasarı, tarımsal kayıplar ve can kayıplarına yol açabilir. Sigorta sektörü, bu tür olaylarda milyarlarca dolarlık tazminat ödemesi yapabilir. Örneğin, 1997-98 El Niño'su ABD'de 5,7 milyar dolar hasara neden olmuştu. 2015-16'da ise küresel ekonomik kayıp 4,1 milyar doları buldu. Ayrıca, sel bölgelerinde salgın hastalık riski, su kirliliği ve gıda güvenliği sorunları ortaya çıkabilir.
Federal Acil Durum Yönetim Ajansı (FEMA), risk altındaki eyaletlerde hazırlık çalışmalarını artırmış durumda. Yerel yönetimler, tahliye planları ve sel sigortası konusunda vatandaşları bilgilendiriyor. Ancak uzmanlar, özellikle düşük gelirli bölgelerde altyapı yetersizliğinin riski artırdığına dikkat çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
El Niño'nun etkileri doğrudan Türkiye'yi kapsamasa da, küresel iklim sistemindeki değişimler dolaylı olarak Türkiye'yi etkileyebilir. El Niño yıllarında Akdeniz havzasında yağış rejiminde değişiklikler görülebilir; bazı çalışmalar, El Niño'nun Türkiye'de kış kuraklığı riskini artırabileceğini gösteriyor. Ayrıca, ABD'de yaşanacak büyük sel felaketleri, küresel tarım ürünleri fiyatlarını yükselterek Türkiye'nin gıda ithalatını ve enflasyonu olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, Türkiye'nin iklim adaptasyon stratejilerinde El Niño gibi küresel olayları da dikkate alması gerekiyor.
