Bilim insanları, her birkaç yılda bir ortaya çıkan El Niño iklim olayının bu yıl başladığını ve küresel hava durumu üzerinde “büyük sonuçlar” doğuracağını açıkladı. Pasifik Okyanusu'nun tropikal bölgesinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla karakterize edilen bu fenomen, dünya genelinde sıcaklık rekorları, kuraklık, sel ve fırtınalar gibi aşırı hava olaylarına yol açabiliyor. Kamu radyosunun çevre haber dergisi Living on Earth'ün Jenni Doering ile yaptığı röportajda konuşan iklim bilimci Kevin Trenberth, “El Niño döngüsüne girdik ve bu, iklim sistemimizde büyük değişikliklere neden olacak” dedi.
El Niño'nun Arkasındaki Bilim ve Geçmiş Örnekler
El Niño, Güney Amerika kıyılarından Asya'ya kadar uzanan geniş bir bölgede okyanus sıcaklıklarının ve atmosfer basıncının birbirleriyle etkileşimi sonucu ortaya çıkıyor. Normalde doğudan batıya esen ticaret rüzgarları, sıcak suyu Asya'ya doğru iterken, soğuk suyu Güney Amerika kıyılarına çeker. Ancak El Niño yıllarında bu rüzgarlar zayıflar ve sıcak su doğuya doğru yayılır. Bu durum, atmosferdeki hava akımlarını değiştirerek dünya genelinde yağış ve sıcaklık modellerini altüst eder.
Geçmiş El Niño olayları, 1997-1998'deki gibi şiddetli kuraklık ve orman yangınlarına (Endonezya ve Amazon), ardından seller ve salgın hastalıklara (Doğu Afrika) neden olmuştur. 2015-2016 El Niño'su ise küresel sıcaklık rekorları kırmış ve deniz mercanlarında kitlesel ağarmaya yol açmıştı. Trenberth, bu yılki El Niño'nun şiddetinin 1997-1998 ile 2015-2016 arasında olabileceğini, ancak iklim değişikliğinin etkisiyle sıcaklık artışının daha da belirgin olacağını vurguluyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut: Neler Bekleniyor?
El Niño'nun etkileri bölgeden bölgeye farklılık gösteriyor. Güney Amerika'nın batı kıyılarında yoğun yağış ve sel beklenirken, Endonezya ve Avustralya'da kuraklık ve orman yangını riski artıyor. Hindistan'da muson yağışları zayıflayabilir, bu da tarımı olumsuz etkileyebilir. Afrika'nın bazı kesimleri yağış fazlasıyla karşı karşıya kalırken, Güney Afrika'da ise kuraklık daha da şiddetlenebilir.
Küresel ölçekte ise, El Niño yılları genellikle en sıcak yıllar olarak kayıtlara geçiyor. Dünya Meteoroloji Örgütü, 2023 veya 2024'te küresel sıcaklığın sanayi öncesi seviyelerin 1,5 derece üzerine çıkma ihtimalinin yüksek olduğunu belirtiyor. Bu, Paris Anlaşması'nın hedeflerine ulaşılamayacağı anlamına gelebilir. Ayrıca, okyanus asitlenmesi, deniz seviyesi yükselmesi ve biyolojik çeşitlilik kaybı gibi iklim değişikliğinin diğer etkileri de El Niño ile birleşerek daha karmaşık ve yıkıcı sonuçlar doğurabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
El Niño, Türkiye'yi doğrudan etkileyen bir faktör olmasa da küresel iklim sistemindeki değişimler Türkiye'de de hissedilecektir. El Niño yıllarında Türkiye'de kışların genellikle daha ılıman ve kurak geçtiği; bazı yıllarda ise aşırı yağışların yaşandığı gözlemlenmiştir. Bu durum, tarım sektörünü, su kaynaklarını ve enerji arzını (hidroelektrik) etkileyebilir. Ayrıca, küresel gıda fiyatlarındaki oynaklık ve El Niño nedeniyle zor durumda kalacak gelişmekte olan ülkelerle ticaret ilişkileri, Türkiye ekonomisini dolaylı yoldan etkileyebilir. Türkiye'nin, iklim değişikliğine uyum stratejilerini hızlandırması ve olası kuraklık ve taşkınlara karşı hazırlıklı olması önem taşıyor.
